Hızlı Arama
Polyol reçineler, molekülünde iki veya daha fazla hidroksil grubu (–OH) taşıyan ve izosiyanatlarla tepkimeye girerek poliüretan oluşturan oligomerik ve polimerik hammaddelerin genel adıdır. Tek bir kimyasalı değil; polieter, polyester, akrilik, polikarbonat, polikaprolakton ve bitkisel yağ esaslı polyolleri kapsayan geniş bir ürün ailesini ifade eder. Esnek ve rijit köpük, boya, yapıştırıcı, sızdırmazlık, elastomer ve ayakkabı tabanı üretiminde poliüretanın ana bileşenidir.
Polieter polyoller, propilen oksit ve etilen oksidin gliserol, sorbitol, sakaroz veya amin gibi başlatıcılara eklenmesiyle elde edilir; düşük camsı geçiş sıcaklıkları, hidrolize dayanımları ve ekonomik oluşlarıyla esnek köpük, rijit yalıtım köpüğü ve elastomerlerde en çok kullanılan polyol grubunu oluşturur. Piyasa değerinin yaklaşık yüzde 80’i bu gruba aittir. Yüksek fonksiyonlu türleri sandviç panel ve sprey yalıtımda öne çıkar.
Polyester polyoller, adipik asit veya aromatik asitlerin glikollerle esterleştirilmesiyle üretilir ve poliüretana sertlik, yağ direnci ve mekanik dayanım kazandırır; yapıştırıcı, ayakkabı, kaplama ve rijit yalıtım köpüğünde yaygındır. Akrilik polyoller iki bileşenli poliüretan boyaların, polikarbonat ve polikaprolakton polyoller ise dayanıklı kaplama ve elastomerlerin temelidir. Bu ürünler ATAMAN KİMYA’dan tedarik edilebilir; teknik bilgi ve talepler için ATAMAN KİMYA ile iletişime geçilmesi önerilir.
POLYOL REÇİNELER NEDİR?
Polyol reçineler, her molekülünde iki veya daha fazla hidroksil grubu bulunan, genellikle sıvı ya da düşük erime noktalı oligomerik maddelerdir. İzosiyanat gruplarıyla tepkimeye girerek üretan bağı verirler ve bu nedenle poliüretan kimyasının alkol tarafını oluştururlar.
Poliüretanın birçok özelliği kullanılan polyolün kimyasal yapısına bağlıdır. Zincir omurgası polieter, polyester, poliakrilat, polikarbonat ya da polikaprolakton olabilir; omurga esnekliği, hidroliz direncini, hava şartlarına dayanımı ve mekanik dayanımı belirler.
Polyoller hidroksil sayısı, fonksiyonellik, molekül ağırlığı, eşdeğer ağırlık, su içeriği, asit sayısı, viskozite ve renk gibi parametrelerle tanımlanır. Fonksiyonelliği 2 olan dioller doğrusal ve esnek, 3 ve üzeri olanlar çapraz bağlı ve sert yapılar verir.
Kullanımdaki polyollerin büyük bölümünü polieterler oluşturur; ikinci büyük grup polyesterlerdir. Akrilik, polikarbonat ve polikaprolakton polyoller kaplama ve elastomerlerde özel performans için seçilir. Bitkisel yağlardan ve diğer yenilenebilir hammaddelerden elde edilen polyoller de payını artırmaktadır.
POLYOL REÇİNELERİN YAYGIN ÜRÜN VE KİMYASAL ADLARI:
Polyol
Poliol
Polyoller
Polioller
Polyol reçine
Poliol reçine
Poliüretan polyolü
Poliüretan hammadde polyolü
Polieter polyol
Polieter poliol
Polipropilen glikol polyol
Polioksipropilen polyol
Etilen oksit uçlu polieter polyol
Polimer polyol
SAN aşı polyol
Polyester polyol
Poliester poliol
Alifatik polyester polyol
Aromatik polyester polyol
Akrilik polyol
Hidroksil fonksiyonlu poliakrilat
Polikarbonat diol
Polikaprolakton polyol
Politetrametilen eter glikol
Bitkisel yağ esaslı polyol
Biyo-bazlı polyol
Hint yağı esaslı polyol
Rijit köpük polyolü
Esnek köpük polyolü
Hidroksil uçlu oligomer
Diol, triol ve tetrol
Poliüretan polyol bileşeni
Ticari adlar üreticiye göre değişir. Polieterlerde Arcol, Voranol, Lupranol ve Rokopol serileri, polyesterlerde Desmophen ve Stepanpol, akrilik polyollerde Setalux ve Desmophen A serileri, PTMEG’de Polymeg ve Terathane, polikaprolaktonlarda Capa, Uzak Doğu menşeli ürünlerde ise Wanol ve Puranol serileri görülür.
POLYOL REÇİNELERİN CAS NO, EC / EINECS NO VE KİMYASAL TANIMLAMA
Ürün adı: Polyol reçineler
Yaygın kısaltması: Polimer polyollerde POP; politetrametilen eter glikolde PTMEG; polikarbonat diollerde PCD
Kimyasal adı: Hidroksil fonksiyonlu oligomerik ve polimerik bileşikler (polieter, polyester, poliakrilat, polikarbonat, polikaprolakton vb.)
INCI adı: Endüstriyel poliüretan polyolleri için tek bir INCI adı yoktur; kozmetikte kullanılan polipropilen glikoller PPG-n biçiminde ayrı INCI adlarıyla kayıtlıdır
CAS No: Tek bir numara yoktur; ürünler bileşimine göre farklı numaralar taşır, örneğin bir polieter polyol güvenlik bilgi formunda 63466-93-3 görülür
EC / EINECS No: Polimer olduğu için polyolün kendisine ait tek bir numara verilmez; hammaddelerin ayrı numaraları vardır
Moleküler formül: Sabit formül yoktur; propilen oksit esaslı polieterlerde genel yapı uçlarında hidroksil bulunan –[CH2–CH(CH3)–O]n– zinciri olarak gösterilir
Molekül ağırlığı: Ürün tipine bağlıdır; ticari ürünlerde örnek olarak 260 g/mol’den birkaç bin g/mol’e kadar değişir, Capa serisinde 300–8.000 g/mol aralığı verilir
Kimyasal sınıfı: Polimer ve oligomer, hidroksil fonksiyonlu polyol
Temel işlevleri: Poliüretanın polyol bileşeni, esnek veya sert segment oluşturucu, bağlayıcı
POLYOL REÇİNELERİN ALT AİLELERİ
Polyol reçineler tek bir ürün olarak değil, zincir omurgası ve kullanım alanı birbirinden farklı alt ailelerden oluşan bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Aşağıda beş ana alt aile, kimyasal yapıları, tipik özellikleri ve kullanım alanlarıyla özetlenmiştir.
Verilen değerler ilgili üreticilerin yayımladığı örnek ürün verileri ile genel literatür aralıklarıdır. Her ürün için kendi teknik veri sayfası esas alınmalıdır.
1. POLİETER POLYOLLER
Polieter polyoller, propilen oksit ve etilen oksidin gliserol, trimetilolpropan, sorbitol, sakaroz ya da etilendiamin gibi başlatıcılara eklenmesiyle üretilir. Başlatıcıdaki hidroksil sayısı fonksiyonelliği belirler; glikol ve suyla 2, gliserolle 3, sorbitolle 6, sakarozla 8 düzeyine çıkılır.
Propilen oksitten gelen uç gruplar çoğunlukla ikincil hidroksildir ve tepkime hızı düşüktür. Etilen oksitle uçlandırılan türlerde birincil hidroksil oranı yükselir; bu türler izosiyanatla daha hızlı tepkimeye girer ve esnek köpükte, elastomerde ve kaplamada tercih edilir.
SAN aşılı polimer polyoller, polieter içinde ayrı faz olarak dağılmış stiren-akrilonitril kopolimeri taşır ve esnek köpüğe sertlik ile yük taşıma kazandırır. Politetrametilen eter glikol (PTMEG) ise tetrahidrofurandan elde edilen doğrusal bir polieterdir; elastomer ve spandeks elyafında hidroliz direnci ve yüksek geri esneme sağlar.
Rijit köpükte sakaroz, gliserol, amin ya da Mannich başlatıcılı yüksek fonksiyonlu polieterler kullanılır. Bu türlerin hidroksil sayısı yüzlerce mg KOH/g düzeyine ulaşır ve köpüğe boyut kararlılığı ile alev direnci katar.
Örnek üretici verisi, Arcol LG-650 (Covestro, polieter triol): Molekül ağırlığı 260; viskozite 820 cps (25 °C); özgül ağırlık 1,09 (20 °C); parlama noktası 198 °C (PMCC); sert kaplama, potting ve termal bariyer uygulamaları; raf ömrü teslimden itibaren 12 ay.
Örnek üretici verisi, Arcol LHT-112 ve LHT-42 (Covestro, polieter triol): Molekül ağırlığı sırasıyla 1.500 ve 4.200; viskozite 280 ve 700 cps (25 °C); özgül ağırlık 1,01; parlama noktası 198 ve 169 °C; düşük düzeyde fosforik asitle asitlendirilmiştir ve izosiyanat uçlu prepolimerlere uygundur.
Örnek üretici verisi, Arcol 11-34 (Covestro, etilen oksitle uçlandırılmış polieter triol): Molekül ağırlığı 4.800; hidroksil sayısı 33,8–37,2 mg KOH/g; su en çok yüzde 0,07; asit sayısı en çok 0,015 mg KOH/g; renk en çok 50 Pt·Co; viskozite 820 cps (25 °C); parlama noktası 184 °C.
Örnek üretici verisi, Voranol 222-029 (Dow, etilen oksit uçlu polieter diol): Nominal molekül ağırlığı 4.000; yüksek reaktivite ve artırılmış hidrofilik karakter; kaplama, yapıştırıcı, sızdırmazlık ve elastomerlerde kullanılır.
Örnek üretici verisi, Lupranol 4002/1 (BASF, SAN aşılı polimer polyol): Katı madde yaklaşık yüzde 45; hidroksil sayısı 29,8 mg KOH/g; viskozite 4.300 mPa·s (25 °C); su yüzde 0,05; raf ömrü teslimden itibaren en az 6 ay; esnek blok köpükte standart polieterlerle harmanlanır.
Örnek üretici verisi, Polymeg 650, 1000 ve 2000 (LyondellBasell, PTMEG): Molekül ağırlığı 625–675, 950–1.050 ve 1.900–2.100; hidroksil sayısı 166,2–179,5, 106,9–118,1 ve 54,7–57,5 mg KOH/g; viskozite (40 °C) 100–200, 240–360 ve 1.180–1.650 cP; su en çok 150 ppm.
Örnek üretici verisi, Desmophen 4050E-LY (Covestro, amin başlatıcılı polieter): Dört fonksiyonlu; hidroksil sayısı 630 ± 30 mg KOH/g; viskozite 18.500 ± 2.000 mPa·s (25 °C); yoğunluk yaklaşık 1,02 g/cm³; rijit köpükte sürekli laminasyon ve sprey uygulamalar; 10–35 °C’de 12 ay.
Propoksillenmiş Mannich polyolü Wanol R2470M (Wanhua) yüksek alev dirençli rijit köpük, sprey köpük ve bina paneli için önerilir; pentanlı formülasyonlarda uyumu artırdığı belirtilir. Voranol RN 411 (Dow) ise sürekli laminasyon, blok ve boru yalıtımı için genel amaçlı yüksek fonksiyonlu baz polyol olarak tanıtılır.
Pazar araştırmalarına göre küresel polyol pazarı 2024’te yaklaşık 40,1 milyar, 2025’te yaklaşık 42 milyar dolardır. Polieter polyoller 2024’te yaklaşık 31,9 milyar dolarla toplamın yaklaşık yüzde 80’ini oluşturmuş, esnek poliüretan köpük yüzde 39,2 ile en büyük uygulama olmuştur.
Başlıca kullanım alanları:
• Esnek blok ve kalıp köpük, mobilya, yatak ve oto koltuğu
• Rijit yalıtım köpüğü, sandviç panel, sprey köpük ve boru yalıtımı
• Elastomer, spandeks elyafı, yapıştırıcı ve sızdırmazlık
• Su bazlı yapıştırıcı, derz dolgusu, potting ve zemin kaplaması
Güçlü yönleri:
• Düşük camsı geçiş sıcaklığı ve düşük sıcaklıkta esneklik
• Bazik ortamda iyi hidroliz direnci ve düşük viskozite
• Geniş fonksiyonellik aralığı ve ekonomik maliyet
Sınırlamaları:
• Yağ, yakıt ve apolar çözücülere karşı sınırlı direnç
• Propilen oksit esaslı türlerde mekanik dayanımın polyester ve PTMEG’ye göre düşük kalması
• Isıl ve oksidatif bozunmaya yatkınlık nedeniyle antioksidan gereksinimi
2. POLYESTER POLYOLLER
Polyester polyoller, adipik asit gibi alifatik veya ftalik ve tereftalik asit gibi aromatik dikarboksilik asitlerin etilen glikol, dietilen glikol, 1,4-bütandiol, neopentil glikol ve trimetilolpropan ile polikondensasyonuyla üretilir. Tepkimede açığa çıkan su uzaklaştırılır ve asit sayısı düşük tutulur.
Polieterlerle karşılaştırıldığında polyesterler poliüretana daha yüksek sertlik, çekme ve yırtılma dayanımı, yağ ve çözücü direnci ile daha iyi ısıl oksidasyon kararlılığı verir. Kayma aşınması ve eğilme yorulmasına dirençleri de yüksektir.
Zayıf yön hidrolitik kararlılıktır; ester bağı sıcak, nemli ve özellikle bazik ortamda zamanla kırılabilir. Artık asit ve esterleşme katalizörü bu etkiyi hızlandırır. Yan metil grubu taşıyan veya neopentil glikol esaslı glikoller ester bağını sterik olarak koruyarak direnci artırır.
Dallanmış polyester polyoller çözücülü iki bileşenli kaplamalarda, aromatik polyester polyoller ise rijit poliüretan ve poliizosiyanürat yalıtım köpüklerinde kullanılır. Geri dönüştürülmüş PET’in glikolizinden elde edilen türler de bu gruba girer.
Örnek üretici verisi, Desmophen 1200 (Covestro, hafif dallanmış polyester): Hidroksil sayısı 150–174 mg KOH/g (hidroksil içeriği yüzde 4,7–5,3); asit sayısı en çok 4; viskozite 16.000–31.000 mPa·s (23 °C); su en çok yüzde 0,1; renk en çok 150 Hazen; eşdeğer ağırlık yaklaşık 340.
Örnek üretici verisi, Desmophen 1800 (Covestro, hafif dallanmış polyester): Hidroksil sayısı 57–63 mg KOH/g (hidroksil içeriği yüzde 1,73–1,91); asit sayısı en çok 2; viskozite 19.000–24.000 mPa·s (23 °C); su en çok yüzde 0,05; eşdeğer ağırlık yaklaşık 935; Desmodur L ile esnek lastik ve plastik kaplamaları.
Örnek üretici verisi, Desmophen 60WB01 FL (Covestro, esnek blok köpük polyesteri): Adipik asit, dietilen glikol ve trimetilolpropan esaslı; hidroksil sayısı 57–63 mg KOH/g; viskozite 17.400–21.600 mPa·s (25 °C); yoğunluk 1,19 g/cm³; su en çok yüzde 0,05; düşük buğulanma eğilimi; 20–35 °C’de 12 ay.
Desmophen 800 EA (Covestro) yüksek oranda dallanmış, çözücülü bir polyesterdir ve hızlı kuruyan iki bileşenli poliüretan kaplamalarda, ahşap ve mobilya sektöründe kullanılır. Stepanpol PS-2352 (Stepan) yüksek aromatik içeriği, saflığı ve düşük viskozitesiyle poliizosiyanürat levha yalıtımına yönelik aromatik polyester polyoldür.
Bu grupta yer alan Desmophen 1200 çoğu akrilat, polieter, polyester ve Desmodur kalitesiyle genellikle uyumludur; Desmodur L, HL veya IL ile metal, ahşap ve plastik için esnek kaplamalar verir. Karışım uyumluluğu kullanımdan önce denenmelidir.
Hidroliz direnci glikol seçimiyle artırılabilir. 2-metil-1,3-propandiol (MPO) adipat, yan metil grubunun ester bağını sterik olarak korumasıyla neopentil glikol adipatın hidroliz direncine ulaşır; 1,4-bütandiol ve 1,6-hekzandiolün kısmen MPO ile değiştirilmesi de direnci yükseltir.
Çözücülü polyesterler ester, keton, eter ester ve aromatiklerle inceltilir; kullanılacak çözücülerin PU kalitesinde olması ve suyun yüzde 0,05’in altında bulunması gerekir. Alkoller polyestere tepkimeye girdiğinden seyreltici olarak kullanılmaz.
Kullanım amacına göre hidroksil sayısı belirleyicidir. Düşük hidroksil sayılı doğrusal türler esnek ve yumuşak filmler ile elastomerler, yüksek hidroksil sayılı dallanmış türler sert ve çapraz bağlı kaplamalar verir. Asit sayısı düşük tutulduğunda izosiyanatla kararlılık ve hidroliz direnci artar.
Avrupa polyol pazarında polyester polyollerin payı 2025 yılında yaklaşık yüzde 36,5, polieterlerin payı yaklaşık yüzde 63,5 olarak bildirilmiştir.
Başlıca kullanım alanları:
• Çözücüsüz ve çözücülü poliüretan yapıştırıcılar, laminasyon
• Ayakkabı tabanı, TPU ve mikrohücreli elastomerler
• İki bileşenli poliüretan kaplamalar, ahşap ve plastik boyaları
• Rijit PIR levha yalıtımı ve esnek polyester blok köpük
Güçlü yönleri:
• Yüksek çekme, yırtılma ve aşınma dayanımı
• Yağ, gres ve çözücülere karşı iyi direnç
• Yüksek ısıl oksidasyon kararlılığı ve geniş formülasyon esnekliği
Sınırlamaları:
• Nemli ve bazik ortamda hidrolize duyarlılık
• Polieterlere göre yüksek viskozite ve erime noktası
• Düşük sıcaklıkta sertleşme eğilimi
3. AKRİLİK POLYOLLER
Akrilik polyoller, hidroksialkil (met)akrilat, alkil (met)akrilat ve genellikle ağırlıkça yüzde 20’nin altında stirenin radikalik çözelti kopolimerizasyonuyla elde edilen hidroksil fonksiyonlu poliakrilatlardır. Bütil asetat ve ksilen gibi çözücülerde çözelti halinde sunulur.
Hidroksil içeriği, camsı geçiş sıcaklığı ve molekül ağırlığı birlikte ayarlanır. Yüksek katılı türlerde hidroksil sayısı yaklaşık 140–175 mg KOH/g, orta katılı türlerde 80–120 mg KOH/g aralığındadır. Molekül ağırlığının yaklaşık 2.000 Mn altında tutulması çözücü ihtiyacını azaltır.
Alifatik poliizosiyanatlarla, örneğin HDI trimeri, biüret veya IPDI trimeriyle birlikte iki bileşenli poliüretan boya verir. Film parlaklığını korur, güneş ışığında sararmaz ve çözücü ile benzine dayanır; araç onarım, endüstriyel mobilya ve genel endüstriyel kaplamada öne çıkar.
Düşük viskoziteli HDI esaslı çapraz bağlayıcılar hızlı kuruma ve sert, esnek filmler sağlar. Yüksek Tg’li bir akrilik polyolde kuramsal Tg 75 °C iken ölçülen değer 28 °C bulunmuş; bu büyük fark yüksek gizli sertlik ve düşük çözücü ihtiyacı anlamına gelir.
Tg’si düşük akrilik polyol reaktif seyreltici gibi çalışabilir. Bir çalışmada çözücüsüz sıvı akrilik polyol ile çözücü emisyonu 1,0 lb/gal (yaklaşık 120 g/L) altına indirilmiş, tahmini işlenebilir süre yaklaşık 3 saat, son kuruma süresi 135 dakika bulunmuştur.
Örnek üretici verisi, Setalux D A 365 BA/X (allnex): Hidroksil içeriği yüzde 4,5 (uçucu olmayan madde üzerinden); Desmodur N ve N 3390 ile iki bileşenli poliüretan boyalar; havada kuruyan araç onarım boyaları; raf ömrü en az 730 gün.
Örnek üretici verisi, Desmophen A 365 BA/X (Covestro, hidroksil taşıyan poliakrilat): İki bileşenli poliüretan boyalarda yardımcı reaktif; iyi parlaklık tutma, hava koşullarına kararlılık, ışık haslığı, tebeşirlenme direnci ve çözücü ile benzin direnci.
Örnek üretici verisi, Desmophen A 450 BA/X (hidroksil fonksiyonlu poliakrilat): Hidroksil sayısı 33 mg KOH/g (yüzde 0,8–1,2); asit sayısı 2–6 mg KOH/g; katı madde yüzde 48–52; çözücü n-bütil asetat ve ksilen; viskozite 3.500–5.500 cP (23 °C); hızlı kuruyan endüstriyel mobilya kaplaması.
Beyaz otomotiv baz katı üzerine yaklaşık 66 mikron (2,6 mil) uygulanan şeffaf vernikte, çözücüsüz akrilik polyol sistemi 336 saatlik hızlandırılmış yaşlandırma sonrasında yüksek VOC’lu ticari referansla karşılaştırılabilir hava dayanımı vermiş ve daha sert bir film oluşturmuştur. UV emici olmayan sert QUV-B koşullarında ise ticari sistem daha iyi performans göstermiş, ancak daha çok sararmıştır.
Çevre mevzuatındaki VOC sınırları 3,5 ile 2,1 lb/gal (yaklaşık 420 ile 250 g/L) arasında verilmektedir; bu nedenle yüksek katılı ve çözücüsüz akrilik polyoller önem kazanmaktadır.
Araç boyasında diğer poliakrilat polyollerle harmanlanarak kullanılabilir. Poliizosiyanat miktarı polyolün hidroksil içeriğine göre hesaplanır; film özellikleri NCO/OH oranına, polyolün Tg’sine ve kuruma koşullarına duyarlıdır.
Tek bileşenli fırın boyalarında akrilik polyol melamin ile çapraz bağlanır; su bazlı sistemlerde ise nötrleştirilmiş karboksil gruplarıyla suda dağılan türler kullanılır.
Başlıca kullanım alanları:
• Araç onarım ve otomotiv şeffaf vernikleri
• Endüstriyel mobilya ve ahşap kaplamaları
• Genel endüstriyel ve metal koruma boyaları
• Plastik yüzeyler ve yüksek parlaklıklı üst katlar
Güçlü yönleri:
• Üstün dış mekân dayanımı ve parlaklık tutma
• Hızlı kuruma ve geniş çözücü uyumu
• Tg ve hidroksil içeriğinin ayarlanabilmesi
Sınırlamaları:
• Polyesterlere göre sınırlı esneklik ve darbe dayanımı
• Çözücülü türlerde VOC emisyonu ve yüksek katı oranında viskozite artışı
• Karışım hazırlandıktan sonra sınırlı işlenebilir süre
4. POLİKARBONAT DİOL VE POLİKAPROLAKTON POLYOLLER
Polikarbonat diol, ana zincirinde karbonat bağı taşıyan doğrusal alifatik bir polyoldür. Poliüretanlara hidrolize, ısıya, kimyasallara, hava şartlarına ve UV ışığına yüksek direnç verir; sararma düşüktür ve parlaklık iyi korunur.
Su emilimleri düşüktür ve hidrolitik kararlılıkları polyol grupları arasında en yüksekler arasındadır. Bazik ortamda performansları düşer. Su bazlı dispersiyonlarda, dış mekân kaplamalarında ve termoplastik poliüretanlarda tercih edilir.
Polikaprolakton polyoller ε-kaprolaktonun halka açılma polimerizasyonuyla elde edilir. Asit sayısı düşük, molekül ağırlığı dağılımı dardır ve viskozite adipat esaslı polyesterlerden düşüktür. Başlatıcı diolün seçimi nihai özellikleri ayarlar.
Adipat polyesterlere göre daha iyi hidrolize, hava şartlarına ve düşük sıcaklığa dayanır; yağ, yakıt ve çözücü direnci ile kesilme, yırtılma ve eğilme yorulması dayanımı da yüksektir.
Örnek üretici verisi, Desmophen C 1200 (Covestro, doğrusal alifatik polikarbonat polyester): Hidroksil içeriği yüzde 1,7 ± 0,2 (hidroksil sayısı yaklaşık 56,1 mg KOH/g); asit sayısı yaklaşık 0,1; viskozite 16.500 ± 2.500 mPa·s (23 °C); su yaklaşık yüzde 0,05; renk en çok 120 Hazen; eşdeğer ağırlık yaklaşık 1.000.
Desmophen C 1200 için yoğunluk 20 °C’de yaklaşık 1,10 g/ml’dir. Donma sıcaklığı yaklaşık 15 °C olup 15 °C ve altında kristalleşebilir; kristaller en çok 60 °C’ye dikkatle ısıtılarak eritilir. Orijinal kapalı kapta 0–30 °C’de depolanır, üretici 12 ay boyunca spesifikasyon uygunluğunu belirtir.
Ürün ester, keton, aromatik hidrokarbon ve eter esterlerle inceltilebilir; poliizosiyanatlarla iç ve dış mekân kaplama ve sızdırmazlık, raylı sistem iç mekânı ve otomotiv uygulamalarında kullanılır.
Örnek üretici verisi, Capa serisi (Perstorp, polikaprolakton): Çözücüsüz ve oda sıcaklığında sıvı; asit sayısı 1 mg KOH/g altında; molekül ağırlığı 300–8.000 g/mol; di-, tri- ve tetrafonksiyonel. Capa 2043 diol (400 g/mol, hidroksil sayısı 280, 240 mPa·s); Capa 3050 triol (540 g/mol, 310, 1.190 mPa·s).
Örnek üretici verisi, Capa 3091 ve 4101 (Perstorp): Capa 3091 triol 900 g/mol, hidroksil sayısı 183, viskozite 1.246 mPa·s; Capa 4101 tetrol 1.000 g/mol, hidroksil sayısı 218, viskozite 1.850 mPa·s (23 °C). Üretici sunumunda Capa 3050 ilavesinin aynı uygulama viskozitesinde VOC’yi yaklaşık 25 g/L azalttığı bildirilmiştir.
Capa polyolleri akrilik ve polyesterlerle uyumları sayesinde yüksek parlaklık ve düşük bulanıklık verir; son sertlik, kimyasal direnç ve dış mekân dayanımı iyidir. Üretici sunumuna göre iki bileşenli sistemlerde çizilme ve aşınma direnci artar, UV-B ışığında parlaklık tutma yükselir.
Tek bileşenli melamin sistemlerinde Capa 2054 (hidroksil sayısı 204, 550 g/mol) ve Capa 2085 (135, 830 g/mol) esnekliği ve darbe direncini artırır; etki hem miktara hem zincir uzunluğuna bağlıdır. Çizilme sonrası parlaklık geri kazanımı da iyileşir.
Capa 2054 (Ingevity) birincil hidroksil uçlu, düşük molekül ağırlıklı standart bir polikaprolakton diol olup su bazlı, çözücülü ve sıcak eriyik poliüretan yapıştırıcılarda, otomotiv ve ayakkabıda önerilir.
Başlıca kullanım alanları:
• Dış mekân ve otomotiv şeffaf kaplamaları
• Su bazlı poliüretan dispersiyonları
• Yüksek performanslı TPU ve döküm elastomerler
• Düşük VOC’lu iki bileşenli kaplamalar ve yapıştırıcılar
Güçlü yönleri:
• Hidroliz, hava şartları ve UV’ye üstün direnç
• Düşük sararma, yüksek parlaklık tutma ve çizilme direnci
• Düşük asit sayısı ve dar molekül ağırlığı dağılımı
Sınırlamaları:
• Standart polieter ve adipat polyesterlere göre yüksek maliyet
• Düşük sıcaklıkta kristalleşme ve kullanım öncesi ısıtma gereksinimi (polikarbonat türlerinde)
• Polikarbonat türlerinde bazik ortama duyarlılık
5. BİTKİSEL YAĞ ESASLI VE BİYO-BAZLI POLYOLLER
Bitkisel yağ esaslı polyoller, yenilenebilir, kolay bulunabilir ve biyobozunur hammaddelerden elde edilir. Hint yağı doğal olarak hidroksil taşır; yağ asitlerinin yaklaşık yüzde 87’si ricinoleik asittir ve hidroksil sayısı yaklaşık 160 mg KOH/g düzeyindedir.
Soya, kanola ve ayçiçeği gibi yağlar kimyasal olarak polyole dönüştürülür. En yaygın yol, çift bağların epoksitlenmesi ve alkol, su ya da asitle halka açılmasıdır. Ozonoliz, hidroformilasyon ve indirgeme, gliserol ya da pentaeritritolle transesterleşme diğer yollardır.
Hint yağı bazı esnek köpüklerde doğrudan kullanılabilir; uzun yan zinciri esneklik ve hidroliz direnci sağlar. Epoksitleme ve halka açılma ağırlıklı olarak ikincil hidroksil verir; etoksilasyonla bu gruplar birincil hidroksile çevrilebilir.
Ozonoliz uçlarda hidroksil üretir ve molekül ağırlığını düşürerek Tg ile mekanik dayanımı artırır. Transesterleşmede pentaeritritol, gliserole göre ısıl olarak daha kararlıdır ve hidroksil sayısını yükseltir.
Esnek köpük için hidroksil sayısı yaklaşık 28–56 mg KOH/g ve fonksiyonellik yaklaşık 3, rijit köpük için hidroksil sayısı 200 mg KOH/g üzeri ve fonksiyonellik 3–6 düzeyindedir. Yayımlanan değerler yağa göre değişir; soya polyolü yaklaşık 235, palm esaslı yaklaşık 102, bazı kolza polyolleri 387 mg KOH/g’a ulaşır.
Soya polyolünün viskozitesi 22 °C’de petrol esaslı polyolün 1,4–3,5 katı olabilir. Bu durum karıştırma ve hücre yapısını etkiler. Petrol esaslı polyollerle karışabilirlik ve tepkime hızı da formülasyonda izlenir.
Bir Türkiye çalışmasında kanola, pamuk, ayçiçeği, mısır, fındık ve soya yağından polyol elde edilmiş; en uygun hidroksil sayısında gözeneklerin homojen ve açık, çapraz bağ yapısının güçlü olduğu bildirilmiştir.
Düşük hidroksil sayısında gözenekler kapalı ve yumuşak, yüksek hidroksil sayısında malzeme gevrek olur. Ketencik ve zeytinyağı esaslı polyollerde çapraz bağ yapısı, mekanik dayanım ve ısıl iletkenlik olumsuz etkilenmiştir.
Fosfor ile modifiye hint yağı polyolleri alev direncini artırır. Hint yağı esaslı bir rijit köpükte ısıl iletkenlik yaklaşık 0,045 W/m·K bildirilmiştir. Avrupa’da sürdürülebilirlik hedefleri yenilenebilir polyol üretimini artırmaktadır.
Örnek üretici verisi, BioPTMG (Mitsubishi Chemical, 2024’te tanıtıldı): Bitkisel kaynaklı politetrametilen eter glikol; biyokütle içeriği yüzde 92’nin üzerinde. Changhua Chemical’ın CO₂ esaslı Carnol polyollerinde sera gazı salımının yüzde 20–30 daha az olduğu bildirilmiştir.
Örnek üretici verisi, Pluracol 1062 BMBCERT ISCC+ (BASF, polieter polyol): ISCC+ kütle dengesi sertifikalı; güvenlik bilgi formunda GHS kapsamında sınıflandırma gerekmediği belirtilir; parlama noktası 94 °C üzeri; 16–27 °C’de, nemden korunarak depolanır.
Rijit köpükte tam petrol esaslı polyol yerine geçme sınırlıdır; asılı yağ zincirleri plastikleştirici etki yapabilir. Soya polyolü esaslı köpükte ısıl iletkenlik 150 günde yaklaşık 24’ten 30,5 mW/(m·K)’ye çıkmıştır.
Başlıca kullanım alanları:
• Esnek köpük, mobilya, yatak ve oto koltuğu
• Rijit yalıtım köpüğü, çatı ve soğutucu paneli
• Kaplama, yapıştırıcı ve elastomer
• Sürdürülebilirlik hedefli kütle dengesi ürünleri
Güçlü yönleri:
• Yenilenebilir hammadde ve azaltılmış karbon ayak izi
• Uzun yan zincirlerden gelen esneklik ve hidrofobik karakter
• Petrol esaslı polyollerle harmanlanabilme
Sınırlamaları:
• Hammadde fiyatı ve tedarik dalgalanması
• Yüksek viskozite ve sınırlı reaktivite
• Rijit köpükte uzun vadeli yalıtım performansında düşüş riski
POLYOL REÇİNELERİN KİMYASAL YAPISI VE MOLEKÜLER ÖZELLİKLERİ
Polyolün temel işlevsel grubu hidroksildir (–OH). Zincir ucunda yer alan birincil hidroksil (–CH2–OH), ikincil hidroksilden (–CH(R)–OH) daha reaktiftir. Propilen oksitten gelen uçlar ikincil, etilen oksit uçlandırması ya da tetrahidrofuran kaynaklı uçlar ise birincil hidroksildir.
Omurga yapısı davranışı belirler. Polieterdeki eter bağı esnek ve hidrolize dirençlidir, camsı geçiş sıcaklığı düşüktür. Polyesterdeki ester bağı polardır, hidrojen bağı yapar ve sertlik verir. Polikarbonatta karbonat bağı, poliakrilatta ise karbon-karbon omurgasına asılı hidroksialkil esterler bulunur.
Fonksiyonellik zincir başına düşen hidroksil sayısıdır. Hidroksil sayısı (mg KOH/g) yaklaşık 56.100 × fonksiyonellik ÷ molekül ağırlığı bağıntısıyla bulunur; eşdeğer ağırlık ise 56.100 ÷ hidroksil sayısıdır. Örneğin hidroksil sayısı 60 olan polyolün eşdeğer ağırlığı yaklaşık 935’tir.
Polarite omurgaya bağlıdır. Etilen oksit oranı arttıkça polieter hidrofilleşir; PTMEG ve polyesterler suda çözünmez, akrilik polyoller ise ester ve keton çözücülerde çözelti halinde bulunur.
Hidroksil ve eter oksijenleri suyu bağladığından polyoller higroskopiktir. Su, izosiyanatla karbondioksit verdiğinden su içeriği önemli bir kalite parametresidir. Polieterlerde baz katalizör kalıntısı fosforik asitle nötrleştirilir.
POLYOL REÇİNELERİN FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİ
Fiziksel görünüm: Polieter polyoller berrak ve viskoz sıvı; PTMEG oda sıcaklığında beyaz mumsu katı; polyester polyoller renksiz ile soluk sarı viskoz sıvı; akrilik polyoller çözücülü çözelti; polikarbonat diol 15 °C altında kristalleşebilen sıvı
Kimyasal karakter: Hidroksil fonksiyonlu, higroskopik; izosiyanat, melamin ve anhidritlerle tepkimeye girer, kapalı ve kuru saklanır
Moleküler formül: Sabit formül yoktur; omurgaya göre eter, ester, karbonat veya akrilik tekrar eden birimlerden oluşur
Molekül ağırlığı: Ürün tipine bağlıdır; örnek ürünlerde 260 g/mol’den yaklaşık 11.000 g/mol’e kadar değişir
CAS No: Tek numara yoktur; ürünün bileşimine göre değişir
EC / EINECS No: Polimer olduğu için tek numara yoktur
Hidroksil sayısı: Örnek ürünlerde polieterlerde yaklaşık 30–630 mg KOH/g; polyesterlerde 57–174; polikaprolaktonlarda 135–310; polikarbonat diolde yaklaşık 56; akrilik polyollerde 33–175
Fonksiyonellik: Polieterlerde 2–8; polyesterlerde 2 ve üzeri, dallanmış türlerde daha yüksek; Capa serisinde di-, tri- ve tetrafonksiyonel
Yoğunluk: Örnek ürünlerde yaklaşık 1,0–1,2 g/cm³; polieter triollerde 1,01–1,09, polyester ve polikarbonatta 1,10–1,19
Viskozite: Örnek polieter triollerde 280–820 cps (25 °C); SAN aşılı polimer polyolde 4.300 mPa·s; polyesterlerde 16.000–31.000 mPa·s (23 °C); akrilik polyol çözeltilerinde 3.500–5.500 cP
Asit sayısı: Polieterlerde en çok 0,015 mg KOH/g gibi çok düşük; polikarbonat diolde yaklaşık 0,1; polikaprolaktonlarda 1 altı; polyester ve akrilik polyollerde 2–6 düzeyine kadar
Su içeriği: Polieterlerde ve polyesterlerde örnek olarak en çok yüzde 0,05–0,1; PTMEG’de en çok 150 ppm
Renk: Polieterlerde örnek olarak en çok 50 Pt·Co; polyesterlerde ve polikarbonatta 120–150 Hazen; PTMEG’de en çok 40 APHA
Katı madde oranı: Akrilik polyol çözeltilerinde örnek olarak yaklaşık yüzde 48–52; diğer polyollerde yaklaşık yüzde 100
Parlama noktası: Polieter triollerde 169–198 °C (PMCC); çözücülü akrilik ve polyester çözeltilerinde çözücüye bağlı olarak daha düşüktür
Suda çözünürlük: PTMEG ve polyesterler çözünmez; etilen oksit oranı yüksek polieterler suyla uyumludur
Bozunma: Polyesterlerde hidroliz, polieterlerde ısıl ve oksidatif bozunma; yanmada karbon monoksit, karbondioksit ve azot içeren ürünlerde azot oksitleri oluşur
Reaktivite: İzosiyanatla tepkimeye girer; asitler, oksitleyiciler ve izosiyanatlarla uyumsuzdur
Kısa Fiziksel Özellikler Açıklaması
Polyollerde en çok hidroksil sayısı, fonksiyonellik, su, asit sayısı, viskozite ve renk izlenir. Bu değerler üreticiye ve partiye göre değiştiğinden her ürünün kendi teknik veri sayfası esas alınmalıdır.
POLYOL REÇİNELER MOLEKÜLER DÜZEYDE NASIL ÇALIŞIR?
Polyolün hidroksil oksijeni, izosiyanat grubunun karbon atomuna nükleofilik olarak saldırır; proton aktarımıyla üretan bağı (–NH–CO–O–) oluşur. Tepkime yan ürün vermez ve zincirleri uç uca bağlar.
Tepkime hızı üçüncül amin ve kalay katalizörleriyle ayarlanır. Birincil hidroksiller daha hızlı tepkimeye girdiğinden etilen oksit uçlu polieterler yüksek reaktivite verir.
Fonksiyonellik ağ yapıyı belirler. İki fonksiyonlu polyol ve diizosiyanat doğrusal zincir, üç ve üzeri fonksiyonlu polyol çapraz bağlı ağ oluşturur. Polyol yumuşak segmenti, izosiyanat ve zincir uzatıcı sert segmenti verir; iki segment faz ayrımıyla elastomerin dayanımını sağlar.
Polyolde kalan su izosiyanatla önce karbamik asit, ardından amin ve karbondioksit verir. Karbondioksit köpüğü şişirir, amin ise izosiyanatla üre oluşturur. Kaplamada bu tepkime kabarcık yaptığından su içeriği sıkı denetlenir.
Polyesterlerde polar ester bağları hidrojen bağıyla zincirleri bağlar; sertlik ve mekanik dayanım buradan gelir. Su ester bağını asit ve alkole ayırabilir ve açığa çıkan asit bozunmayı hızlandırır. Polieterlerde eter oksijeni esnek zincir sağlar.
Akrilik polyollerde hidroksiller zincir boyunca dağılmıştır ve tek zincir birden çok izosiyanatla bağlanır. Melaminle birlikte asit katalizör varlığında eterleşme olur ve metanol açığa çıkar.
POLYOL REÇİNELER HANGİ SEKTÖRLERDE KULLANILIR?
Mobilya ve yatak: Esnek blok ve kalıp köpük, koltuk ve minder
Yalıtım, inşaat ve soğutma: Rijit poliüretan ve poliizosiyanürat köpük, sandviç panel, sprey köpük, boru ve buzdolabı yalıtımı
Otomotiv: Koltuk köpüğü, şeffaf vernik, onarım boyası, sızdırmazlık ve elastomer
Boya ve kaplama: İki bileşenli poliüretan boyalar; ahşap, metal ve plastik yüzey kaplamaları
Yapıştırıcı ve sızdırmazlık: Laminasyon, ambalaj, ayakkabı ve potting uygulamaları
Elastomer, ayakkabı ve tekstil: Termoplastik poliüretan, döküm elastomer, ayakkabı tabanı, sentetik deri ve spandeks
POLYOL REÇİNELER KOZMETİK, GIDA VE İLAÇ UYGULAMALARINDA KULLANILIR MI?
Kozmetik: Endüstriyel poliüretan polyolleri kozmetik hammaddesi olarak kullanılmaz. Kozmetikte kullanılan polipropilen glikoller PPG-n biçiminde ayrı INCI adlarıyla kayıtlı özel kalitelerdir ve endüstriyel polyollerle karıştırılmamalıdır.
Gıda: Doğrudan gıda katkısı olarak kullanılmaz. Poliüretan reçineleri ve yapıştırıcı bileşenleri gıda temaslı uygulamalarda ABD’de 21 CFR 177.1680 ve 175.105 gibi hükümlerle değerlendirilir; her bileşenin listelenmiş, GRAS olması ya da bildirimle onaylanmış olması gerekir.
Bir PTMEG üreticisi ürününün 177.1680, 175.105, 177.1590 ve 177.2600 altında kabul edilebilir dolaylı katkı olduğunu bildirir; bazı üreticiler gıda temaslı kullanımı yalnızca yazılı onayla mümkün görür. Avrupa ve Türkiye uygunluğu ürün bazında doğrulanmalıdır.
İlaç: Etkin madde veya yardımcı madde olarak kullanılmaz. İlaç ambalajı, tıbbi cihaz ya da implant gibi bir kullanım düşünülüyorsa ürüne özel belge, biyouyumluluk testleri ve üreticinin yazılı onayı gerekir.
POLYOL REÇİNELERİN ENDÜSTRİYEL UYGULAMALARI
Esnek köpükte yaklaşık 3.000–6.000 g/mol’lük polieter triol, su, katalizör, silikon yüzey aktif madde ve izosiyanatla köpürtülür. Polimer polyol sertlik ve yük taşıma sağlar.
Rijit yalıtım köpüğünde sakaroz, sorbitol, amin veya Mannich başlatıcılı polieterler ile aromatik polyesterler karıştırılır; karışım düşük ısıl iletkenlik, boyut kararlılığı ve alev direnci verir.
Kaplama, yapıştırıcı, sızdırmazlık ve elastomerde akrilik, polyester ve polikarbonat polyoller iki bileşenli sistemlerin esas bileşenidir. PTMEG ve polyester polyoller döküm elastomer ile spandeks üretiminde, polyester polyoller laminasyon yapıştırıcısında öne çıkar.
POLYOL REÇİNELERİN KULLANIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
• Kullanımdan önce üreticinin teknik veri sayfası ve güvenlik bilgi formu okunmalıdır
• Polyoller higroskopiktir; kaplar kapalı tutulmalı, su içeriği izlenmeli ve suyu yüzde 0,05’in altında PU kalitesinde çözücüler kullanılmalıdır
• İzosiyanat miktarı hidroksil sayısı ve su içeriğine göre hesaplanmalı, NCO/OH oranı üretici önerisine göre ayarlanmalıdır
• Alkol ve su gibi reaktif maddeler seyreltici olarak kullanılmamalı; polyester polyollerde alkoller ürünle tepkimeye girer
• Düşük sıcaklıkta viskozite artar; PTMEG ve polikarbonat diol gerektiğinde dikkatli ısıtılmalıdır
• İzosiyanat solunum yolunu hassaslaştırabilir; çalışma alanı havalandırılmalı ve kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır
• Gıda, içme suyu, kozmetik, tıbbi ürün ve oyuncakla temas edecek kullanımlarda üreticinin yazılı onayı alınmalıdır
POLYOL REÇİNELER İÇİN BAŞLANGIÇ FORMÜLASYON YAKLAŞIMLARI
Bu bölümdeki yaklaşımlar, ürün ailesinin kaplama, rijit köpük ve esnek köpük alanlarında nasıl değerlendirilebileceğini gösteren kısa başlangıç örnekleridir. Örnekler doğrulanmış ticari reçete veya nihai formül değildir; oranlar laboratuvar ön denemeleri içindir ve her formülün toplamı %100’dür.
Katalizör, su ve izosiyanat miktarları polyolün hidroksil sayısına ve su içeriğine göre üretici önerisiyle belirlenir. İzosiyanat solunum yolunu hassaslaştırabileceğinden her uygulamada iş güvenliği ve mevzuat kontrolleri yapılmalıdır.
ÖRNEK 1: İKİ BİLEŞENLİ AKRİLİK POLYOL KAPLAMADA NCO/OH ORANININ SERTLİĞE VE KURUMA SÜRESİNE ETKİSİ
Amaç: Hidroksil fonksiyonlu akrilik polyol ve alifatik poliizosiyanattan oluşan üst kaplamada NCO/OH oranının sertlik, kuruma süresi ve çözücü direnci üzerindeki etkisini izlemek.
Başlangıç yaklaşımı (beyaz üst kat):
Akrilik polyol çözeltisi (yaklaşık %50 katı): yaklaşık %48,0
Titanyum dioksit: yaklaşık %22,0
Çözücü karışımı (bütil asetat ve ksilen): yaklaşık %14,5
Alifatik poliizosiyanat sertleştirici: yaklaşık %13,0
UV emici ve ışık kararlayıcı katkı paketi: yaklaşık %1,0
Yayılma ve yüzey katkısı: yaklaşık %1,0
Kalay katalizör çözeltisi: yaklaşık %0,5
Uygulama yaklaşımı:
• NCO/OH oranı yaklaşık 0,9, 1,0 ve 1,1 düzeylerinde taranır; sertleştirici kullanımdan hemen önce eklenir ve işlenebilir süre içinde uygulanır.
• Film sabit sıcaklık ve nemde sertleşir; kuruma süresi, sertlik, parlaklık ve çözücü sürtme direnci zamana göre izlenir.
• Çözücü ve izosiyanat buharına karşı havalandırma, göz, el ve solunum koruması kullanılır.
ÖRNEK 2: RİJİT YALITIM KÖPÜĞÜNDE POLİETER VE AROMATİK POLYESTER POLYOL ORANININ ISIL İLETKENLİĞE ETKİSİ
Amaç: Rijit poliüretan yalıtım köpüğünde yüksek fonksiyonlu polieter ile aromatik polyester polyol oranının reaktivite, hücre yapısı ve ısıl iletkenlik üzerindeki etkisini izlemek.
Başlangıç yaklaşımı:
Polyol karışımı (polieter ve aromatik polyester): yaklaşık %36,0
Alev geciktirici: yaklaşık %4,0
Su: yaklaşık %0,4
Amin katalizör: yaklaşık %0,8
Silikon yüzey aktif madde: yaklaşık %0,8
Şişirici (pentan): yaklaşık %3,5
Polimerik izosiyanat: yaklaşık %54,5
Uygulama yaklaşımı:
• Polieter/polyester oranı yaklaşık 70/30, 50/50 ve 30/70 düzeylerinde denenir; polyol tarafı önceden karıştırılır ve su içeriği ölçülür.
• Bileşenler kontrollü sıcaklıkta karıştırılıp kalıba dökülür; krem, jel ve yükselme süresi ile yoğunluk ve ısıl iletkenlik izlenir.
• Basınç dayanımı, boyut kararlılığı ve alev davranışı değerlendirilir; yanıcı şişirici ve izosiyanat için havalandırma ve koruma sağlanır.
ÖRNEK 3: ESNEK BLOK KÖPÜKTE POLİMER POLYOL ORANININ SERTLİĞE VE YÜK TAŞIMAYA ETKİSİ
Amaç: Esnek poliüretan blok köpükte polieter polyol ile SAN aşılı polimer polyol oranının sertlik, yük taşıma ve hücre açıklığı üzerindeki etkisini izlemek.
Başlangıç yaklaşımı:
Polieter triol: yaklaşık %44,0
SAN aşılı polimer polyol: yaklaşık %19,0
İzosiyanat: yaklaşık %33,5
Su: yaklaşık %2,6
Silikon yüzey aktif madde: yaklaşık %0,6
Amin katalizör: yaklaşık %0,1
Kalay katalizör: yaklaşık %0,2
Uygulama yaklaşımı:
• Polimer polyol payı toplam polyolün yaklaşık %0, %30 ve %50’si olacak şekilde denenir; izosiyanat miktarı indeks üzerinden üretici önerisine göre ayarlanır.
• Karışım hızla karıştırılıp serbest yükselmeli olarak dökülür; krem süresi, yükselme, çökme ve hücre açıklığı izlenir.
• Kürlenmiş köpükte yoğunluk, sertlik ve basınç altında kalıcı deformasyon ölçülür; izosiyanat buharına karşı havalandırma sağlanır.
POLYOL REÇİNELERE BENZER ÜRÜNLER VE ALTERNATİFLER
Polyol türleri birbirinin alternatifi olabilir. Polieterler hidrolize ve düşük sıcaklığa dayanıklıdır, polyesterler mekanik dayanım ile yağ direncinde öne çıkar. PTMEG elastomerde yüksek geri esneme ve aşınma direnci verir, polikaprolakton ve polikarbonat diol ise zorlu dış mekân ve nemli ortamlarda tercih edilir.
Amin uçlu polieterler hidroksil yerine amin taşır ve izosiyanatla hızlı tepkimeye girerek poliüre verir; sprey kaplama ve hızlı sertleşen sistemlerde kullanılır.
Poliaspartik esterler, Desmophen NH serisi gibi ikincil amin içeren ürünlerdir ve alifatik izosiyanatla yüksek katılı, çabuk kuruyan kaplama oluşturur.
Epoksi reçine ve sertleştirici sistemleri yapışma ve kimyasal direnç sağlar, ancak dış mekânda tebeşirlenme eğilimi gösterebilir. Hidroksil fonksiyonlu yağsız polyester reçineler melamin ve izosiyanatla bağlanarak rulo kaplama ve genel endüstriyel boyada polyol yerine kullanılabilir.
Hiçbir alternatif her uygulamada polyolün yerini almaz. Performans, maliyet, uyumluluk ve mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
POLYOL REÇİNELER İÇİN KALİTE KONTROL VE SATIN ALMA KRİTERLERİ
• Hidroksil sayısı ve eşdeğer ağırlık, örneğin ASTM D4274, ISO 14900, ISO 4629-2 veya ISO 6796 yöntemleriyle
• Su içeriği (Karl Fischer, DIN 51777) ve asit sayısı (ISO 2114)
• Viskozite (ISO 3219, ASTM D4878), yoğunluk ve renk (Hazen, APHA)
• Fonksiyonellik, molekül ağırlığı dağılımı; polimer polyollerde katı oranı ve dispersiyon kararlılığı
• Akrilik polyollerde katı madde, çözücü ve hidroksil içeriği; PTMEG’de demir ve antioksidan düzeyi
Üreticilerin tipik değerleri, yazılı sözleşmede teyit edilmedikçe bağlayıcı spesifikasyon sayılmaz. Her partide analiz sertifikası, güvenlik bilgi formu ve teknik veri sayfası istenmelidir.
POLYOL REÇİNELERİN DEPOLANMASI VE TAŞINMASI
Polyoller orijinal, sıkıca kapalı kapta ve kuru ortamda saklanır; higroskopik olduklarından nemden korunur. Örnek ürünlerde depolama aralıkları 0–30 °C, 10–35 °C, 15–60 °C ve 20–35 °C olarak verilir; raf ömrü genellikle 9–12 aydır, bir polimer polyolde en az 6 ay bildirilmiştir.
Düşük sıcaklıklarda viskozite belirgin biçimde artar. PTMEG mumsu katıdır ve kullanımdan önce ısıtılır, polikarbonat diol 15 °C ve altında kristalleşebilir; kristaller dikkatle en çok 60 °C’ye ısıtılarak eritilir. Karbon çeliği, paslanmaz çelik, HDPE, LDPE, teneke ve cam kaplar örnek bir güvenlik bilgi formunda uygun bulunmuştur.
Taşıma sınıflandırması ürüne bağlıdır. Örnek bir polieter polyol güvenlik bilgi formunda ürün USDOT, IMDG ve IATA kurallarına göre tehlikeli madde sayılmamıştır. Çözücülü akrilik ve polyester çözeltileri çözücüye bağlı olarak yanıcı sıvı sınıfına girebilir; her ürünün güvenlik bilgi formunun 14. bölümü kontrol edilmelidir.
POLYOL REÇİNELERİN GÜVENLİK BİLGİLERİ
Polieter polyoller genellikle düşük toksisitelidir ve parlama noktaları yüksektir. Örnek bir polieter polyol güvenlik bilgi formunda ürünün GHS kapsamında sınıflandırılmadığı, parlama noktasının 94 °C üzerinde olduğu ve bilinen bir mesleki maruziyet sınırı bulunmadığı belirtilmiştir.
PTMEG üreticisi ürününün kararlı ve düşük toksisiteli olduğunu, göz ve deri temasında hafif tahriş görülebileceğini bildirir. Çözücülü akrilik ve polyester çözeltilerinde sınıflandırma çözücüye göre belirlenir ve çoğunlukla yanıcı sıvı tehlikesi içerir.
Kişisel korunma için kimyasallara dayanıklı eldiven, sıçrama ihtimalinde yüz siperi veya gözlük ve gerektiğinde organik buhara uygun solunum koruyucu kullanılır; yerel egzoz havalandırma önerilir.
Asitler, oksitleyici maddeler ve izosiyanatlarla uyumsuzdur; örnek formda 0 °C altı sıcaklıklardan kaçınılması istenir. Yangında su spreyi, kuru toz, karbondioksit veya köpük kullanılır, su jeti önerilmez. Yanmada karbon monoksit, karbondioksit, azot oksitleri ve hidrojen siyanür oluşabilir.
Atıklar yerel mevzuata göre bertaraf edilir ve kanalizasyona verilmez. Boş variller kesilmez ve yakılmaz. İzosiyanatla birlikte kullanılan sistemlerde izosiyanatın güvenlik bilgi formu da esas alınmalıdır.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; güvenlik bilgi formunun yerini tutmaz.
POLYOL REÇİNELERİ SATIN ALIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?
• Doğru ürün kimliği: polieter, polyester, akrilik, polikarbonat, polikaprolakton veya bitkisel yağ esaslı; diol, triol veya daha yüksek fonksiyonlu; etilen oksit uçlu ya da değil; polimer polyol
• Teknik spesifikasyonlar: hidroksil sayısı, fonksiyonellik, su içeriği, asit sayısı, viskozite, renk
• Kullanım amacına uygunluk: esnek veya rijit köpük, kaplama, yapıştırıcı, elastomer; kullanılacak izosiyanat ve proses
• Ambalaj, raf ömrü, parti tutarlılığı ve analiz sertifikası
• Tedarikçinin teknik desteği, mevzuat koşulları ve gıda temaslı kullanımlarda uygunluk belgeleri
• Toplam tedarik maliyeti: hidroksil sayısı veya eşdeğer ağırlık başına maliyet, izosiyanat tüketimi, fire ve depolama birlikte değerlendirilmelidir
POLYOL REÇİNELERİN ATAMAN KİMYA’DAN TEDARİĞİ
Hangi polyol türünün, kalitenin ve ambalajın tedarik edilebileceği ürün bazında değişir. Ürün seçimi uygulamaya, kullanılacak izosiyanata ve istenen performansa göre yapılır.
Stok, menşe, belge, teslim süresi ve teknik destek konularında güncel bilgi için ATAMAN KİMYA ile iletişime geçilmesi önerilir.
POLYOL REÇİNELER HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR
Polyol reçineler nedir?
İki veya daha fazla hidroksil grubu taşıyan ve izosiyanatla poliüretan oluşturan oligomerik ve polimerik hammaddeler grubudur.
Polyol reçine ne demektir?
Ad, molekülde birden fazla alkol (hidroksil) grubu bulunmasından gelir.
Polyol reçinelerin CAS numarası nedir?
Tek numarası yoktur; ürünün bileşimine göre değişir.
Polyol reçinelerin EC / EINECS numarası nedir?
Polimer olduğu için tek numarası yoktur; hammaddelerin ayrı numaraları bulunur.
Polyol reçinelerin kimyasal formülü nedir?
Sabit formülü yoktur; omurgaya göre eter, ester, karbonat veya akrilik tekrar eden birimlerden oluşur.
Polyol reçinelerin INCI adı nedir?
Endüstriyel poliüretan polyollerinin tek INCI adı yoktur; kozmetik amaçlı polipropilen glikoller PPG-n biçiminde kendi INCI adlarıyla anılır.
Polyol reçineler kozmetikte kullanılır mı?
Endüstriyel tipler kullanılmaz; yalnızca kozmetik amaçlı kayıtlı özel kaliteler kullanılır.
Polieter polyoller ile polyester polyoller arasındaki fark nedir?
Polieterler hidrolize ve düşük sıcaklığa daha dayanıklıdır; polyesterler daha yüksek mekanik dayanım, yağ ve çözücü direnci verir.
Polyol reçineler ne amaçla kullanılır?
Poliüretan köpük, kaplama, yapıştırıcı, sızdırmazlık ve elastomer üretiminde hidroksil bileşeni olarak kullanılır.
Polyol reçineler hangi sektörlerde kullanılır?
Mobilya, yalıtım ve inşaat, otomotiv, boya, yapıştırıcı, ayakkabı, tekstil ve beyaz eşyada kullanılır.
Polyol reçineler izosiyanatla nasıl tepkimeye girer?
Hidroksil oksijeni izosiyanat karbonuna saldırır ve üretan bağı oluşur; katalizör tepkimeyi hızlandırır.
Polyol reçineler ne işe yarar?
Poliüretanın esnek veya sert yapısını, dayanımını ve kimyasal direncini belirler.
Polyol reçineler köpük üretiminde nasıl çalışır?
Polyol izosiyanatla zinciri kurar, su ise karbondioksit üreterek köpürmeyi sağlar.
Polyol reçineler suda çözünür mü?
Genellikle çözünmez; etilen oksit oranı yüksek polieterler suyla uyumludur.
Köpük üretiminde ne kadar polyol kullanılır?
Miktar uygulamaya ve hidroksil sayısına bağlıdır; örnek başlangıç formülasyonlarında polyol toplam karışımın yaklaşık üçte biri ile üçte ikisi arasındadır, kesin oran üretici önerisiyle belirlenir.
Polyol reçineler tehlikeli bir madde midir?
Örnek polieter polyollerde GHS sınıflandırması gerekmemiştir; çözücülü türler yanıcı olabilir ve izosiyanatla çalışılırken ayrı önlem gerekir.
Polyol reçinelerde su içeriği neden önemlidir?
Su izosiyanatla tepkimeye girerek karbondioksit ve üre oluşturur; kabarcık, köpürme ve beklenmeyen izosiyanat tüketimi doğurur.
Polyol reçineler REACH kapsamında kayıtlı mıdır?
Polimerler genel olarak kayıttan muaftır; ürünün polimer tanımını karşıladığı gösterilmeli ve monomerler ayrıca değerlendirilmelidir.
Polyol reçinelerin fiziksel görünümü nasıldır?
Çoğunlukla berrak, viskoz sıvıdır; PTMEG mumsu katı, akrilik polyoller çözelti halindedir.
Polyol reçinelerin UN numarası nedir?
Örnek polieter polyoller tehlikeli madde sayılmadığından UN numarası yoktur; çözücülü çözeltiler için çözücüye bağlıdır.
Polyol reçinelerde hidroksil sayısı neden önemlidir?
Hidroksil sayısı gerekli izosiyanat miktarını ve ağ yapının sertliğini belirler.
Polyol reçine fiyatı neye göre değişir?
Omurga türüne, fonksiyonelliğe, molekül ağırlığına, ham petrol ve hammadde fiyatlarına bağlıdır.
Polyol reçinelerin alternatifi var mı?
Evet; amin uçlu polieterler, poliaspartik esterler ve epoksi sistemleri bazı uygulamalarda alternatif olabilir.
Polyol reçineler nasıl depolanmalıdır?
Orijinal kapalı kapta, kuru ortamda, ürün belgesindeki sıcaklık aralığında ve nemden uzak.
Polyol reçineleri satın alırken hangi belgeler istenmelidir?
Güvenlik bilgi formu, teknik veri sayfası ve analiz sertifikası.
Polyol reçineleri satın alırken hangi teknik özellikler önemlidir?
Polyol tipi, hidroksil sayısı, fonksiyonellik, su içeriği, asit sayısı, viskozite ve raf ömrü.
POLYOL REÇİNELER – TEKNİK ÖZET
Kimyasal adı: Polyol (hidroksil fonksiyonlu oligomerik ve polimerik bileşikler)
CAS numarası: Tek numara yoktur; ürünün bileşimine göre değişir
Kimyasal sınıfı: Polimer ve oligomer, hidroksil fonksiyonlu polyol
Başlıca işlevler: Poliüretanın polyol bileşeni, esnek veya sert segment oluşturucu, bağlayıcı
Önemli uygulama alanları: Esnek ve rijit köpük, iki bileşenli poliüretan boya, yapıştırıcı, sızdırmazlık, elastomer
Kalite kontrol açısından kritik parametreler: Hidroksil sayısı, fonksiyonellik, su içeriği, asit sayısı, viskozite
Depolama: Orijinal kapalı kapta, kuru ortamda, ürün belgesindeki sıcaklık aralığında.
