Hızlı Arama
Manyetit, kimyasal formülü Fe₃O₄ (Fe²⁺Fe³⁺₂O₄), IMA sembolü Mag, Strunz sınıflandırması 4.BB.05, Dana sınıflandırması 7.2.2.3, izometrik kristal sistemi (kübik), uzay grubu Fd3m (no. 227), birim hücre a = 8,397 Å (Z = 8), Mohs sertliği 5,5–6,5, özgül ağırlığı 5,17–5,18 ve manyeta ile güçlü çekim ile kalıcı mıknatıslanma (lode taşı davranışı) tanımlayıcı özelliği taşıyan siyah, opak, ferrimanyetik demir oksit minerali olup Dünya'da doğal olarak bulunan tüm mineraller arasında en güçlü manyetik özellik gösteren mineraldir; O²⁻ iyonlarının yüzey merkezli kübik kafes oluşturduğu, Fe³⁺ iyonlarının yarısının tetrahedral, diğer yarısı ile tüm Fe²⁺ iyonlarının ise oktahedral bölgeleri işgal ettiği ters spinel yapısıyla spinel grubunun üyesidir.
Manyetit, çelik üretimi için yüksek fırınlarda pik demir veya sünger demire (DRI) işlenen başlıca demir cevheri minerallerinden biri, Haber–Bosch azot fiksasyonu prosesindeki (dünya enerji bütçesinin yaklaşık %2–3'ünü tüketen) desteklenmiş demir katalizörünün öncüsü, kömür yıkama tesislerindeki yoğun ortam ayırma işleminin aktif maddesi, su arıtma manyetik ayırma, demir-sıvı (ferrosıvı) hedefli ilaç dağıtımı ve MRI kontrast güçlendirme uygulamalarının temel bileşeni ve paleomagnetizma, jeofizik ve levha tektoniği araştırmalarının vazgeçilmez referans mineralidir.
Manyetit, bantlı demir oluşumları (BIF), plaj ve nehir placer yatakları, skarn yatakları, porfiri sistemleri ve magnetotaktik bakterilerdeki biyomanyetik magnetozomlarda ve hayvan dokularındaki biyomineralizasyonlu örneklerde magmatik, metamorfik, hidrotermal ve sedimanter ortamlarda yaygın biçimde oluşmaktadır; 1845 yılında Yunanistan'daki Magnesia bölgesine atıfla Wilhelm Karl von Haidinger tarafından resmi adını almış olup toplu doğal mineral kullanımı için GHS kapsamında tehlikeli olarak sınıflandırılmamıştır.
Kimyasal Formül: Fe₃O₄
IMA Sembolü: Mag
Strunz Sınıflandırması: 4.BB.05
Dana Sınıflandırması: 7.2.2.3
Moleküler Ağırlık: 231,53 g/mol
Eşanlamlılar: Demir(II,III) oksit, Ferro-ferrik oksit, Ferroso-ferrik oksit, Lode taşı (doğal mıknatıslanmış çeşit), Manyetik demir cevheri, Fe₃O₄, Siyah demir oksit, Demir siyahı, IMA sembolü Mag, Strunz 4.BB.05, CAS 1317-61-9
Demir ve oksijenden oluşan Manyetit, Fe₃O₄ kimyasal formülüne sahiptir.
Demir(II,III) oksit alternatif adı, Manyetit içerisinde bulunan karışık yükseltgenme basamaklarını yansıtır.
Manyetit yapısında hem iki değerlikli Fe²⁺ hem de üç değerlikli Fe³⁺ iyonları bulunur.
Ters spinel kristal yapı, Manyetite karakteristik atomik düzenini kazandırır.
Manyetit içerisinde oksijen iyonları, demir iyonlarının çevresinde kübik sıkı paketlenmiş bir yapı oluşturur.
Tetrahedral ve oktahedral bölgeler Manyetitte bulunan farklı demir iyonlarını barındırır.
Siyah ile kahverengimsi siyah arasındaki renkler, doğal Manyetit örneklerinin çoğunu karakterize eder.
Yüzey görünümünden bağımsız olarak Manyetit normalde siyah bir çizgi rengi oluşturur.
Metalik ile yarı metalik arasındaki parlaklık, kristal Manyetite ayırt edici bir görünüm kazandırır.
İyi oluşmuş Manyetit kristallerinde oktahedral ve dodekahedral biçimler yaygın olarak gelişir.
Yaklaşık 5,5–6,5 Mohs sertliği Manyetiti orta sertlikte bir mineral hâline getirir.
Yaklaşık 5,2 özgül ağırlığa sahip Manyetit, yaygın kayaç oluşturan minerallerin çoğundan belirgin şekilde daha yoğundur.
Doğal olarak oluşan mineraller arasında Manyetit son derece güçlü manyetik davranış gösterir.
Ferrimanyetik düzen, Manyetitin dış manyetik alanlara kolayca tepki vermesini sağlar.
Doğal olarak mıknatıslanmış Manyetit parçaları mıknatıs taşı olarak bilinir.
Mıknatıs taşının ilk gözlemleri, Manyetiti manyetizmanın tarihsel keşfinde önemli hâle getirmiştir.
Magmatik ve metamorfik kayaçlar yaygın olarak küçük Manyetit taneleri içerir.
Sedimanter yataklar ve bantlı demir oluşumları da ekonomik açıdan önemli Manyetit içerebilir.
Magmadan kristalleşme, Manyetiti tabakalı magmatik sokulumlarda yoğunlaştırabilir.
Hidrotermal ve metamorfik süreçler Manyetiti damarlar ve mineralleşmiş bölgeler içerisinde yeniden dağıtabilir.
Bazı manyetotaktik bakteriler, manyetozom adı verilen özel yapıların içerisinde mikroskobik Manyetit kristalleri üretir.
Biyolojik Manyetit kristallerinden oluşan zincirler, bu bakterilerin Dünya’nın manyetik alanına göre yönelmesine yardımcı olur.
Saf Manyetitin teorik demir içeriği ağırlıkça yaklaşık %72,4’e ulaşır.
Yüksek demir içeriği, Manyetiti demir ve çelik üretiminin başlıca ham maddelerinden biri hâline getirir.
Manyetik ayırma, kırılmış cevherdeki Manyetiti verimli şekilde yoğunlaştırabilir.
Manyetitin manyetik tepkisi, birçok mineral işleme akışından geri kazanılmasını kolaylaştırır.
Konsantre Manyetit öğütülerek yüksek fırın veya doğrudan indirgeme işlemleri için pelet hâline getirilebilir.
İnce parçacık boyutu ve kontrollü kimyasal bileşim, Manyetit konsantrelerinin proses performansını geliştirir.
Ağır ortam ayırma sistemleri, ayırma süspansiyonunun yoğunluğunu kontrol etmek için Manyetit kullanır.
Kömür hazırlama, mineral zenginleştirme ve geri dönüşüm işlemleri Manyetitin geri kazanılabilirliğinden yararlanır.
Ayırma sonrasında manyetik ekipmanlar Manyetiti proses bulamaçlarından toplayarak geri dönüştürebilir.
Tekrarlanan geri kazanım, Manyetiti sürekli yoğunluk ayırma devreleri için pratik bir ortam hâline getirir.
Siyah inorganik pigment olarak Manyetit; boyalara, kaplamalara, betona ve yapı malzemelerine renk kazandırır.
Güçlü renklendirme özelliği, düşük miktardaki Manyetit ilavesinin koyu tonlar oluşturmasını sağlar.
Yüksek saflıktaki Manyetit, demir(III) klorür ve demir(III) sülfat üretiminde ham madde olarak kullanılır.
Su arıtma tesisleri, pıhtılaştırma ve kirletici giderimi için Manyetitten türetilen kimyasalları kullanır.
İnce parçacıklı Manyetit, sudaki metalleri ve diğer kirleticileri adsorbe edebilir.
Dış manyetik alan, kirletici yüklenmiş Manyetiti daha sonra arıtılmış sıvıdan ayırabilir.
Hidrojen peroksit içeren katalitik reaksiyonlar Manyetitte bulunan demir bölgeleri tarafından desteklenebilir.
İleri oksidasyon işlemleri, seçilen organik kirleticilerin parçalanmasını desteklemek için Manyetit kullanır.
Kimyasal proses uygulamaları Manyetiti katalizör, katalizör taşıyıcısı veya reaktif demir kaynağı olarak kullanır.
Karışık demir değerliklerinden kaynaklanan redoks aktivitesi Manyetitin katalitik davranışına katkıda bulunur.
Nanometre boyutundaki Manyetit, ferroakışkan hazırlamak için taşıyıcı sıvılar içerisinde dağıtılabilir.
Manyetik contalar, sönümleyiciler, sensörler ve özel ısı transfer sistemleri Manyetit içeren ferroakışkanları kullanabilir.
Araştırma uygulamaları Manyetit nanoparçacıklarını manyetik ayırma, görüntüleme, algılama ve hedefli taşıma sistemlerinde kullanır.
Yüzey kaplamaları Manyetit nanoparçacıklarını kararlı hâle getirerek çevredeki malzemelerle etkileşimlerini kontrol etmeye yardımcı olur.
Oksijene maruz kalmak Manyetiti zamanla maghemit veya hematite dönüştürebilir.
Sıcaklık, parçacık boyutu ve atmosfer koşulları Manyetitin oksidasyon hızını etkiler.
Manyetitin karbon monoksit, hidrojen veya karbon içeren maddelerle indirgenmesi metalik demir oluşturabilir.
Bu indirgenebilirlik, Manyetitin demir üretim işlemlerinde önemli bir besleme maddesi olmasını sağlar.
Fe²⁺ ve Fe³⁺ tuzlarının birlikte çöktürülmesi, sentetik Manyetit üretiminde yaygın bir yöntem sunar.
pH, sıcaklık ve oksijene maruz kalmanın dikkatle kontrol edilmesi sentetik Manyetitin parçacık boyutunu ve saflığını belirler.
Manyetitin Kullanım Alanları:
Manyetit, teorik olarak Fe %72,4 ve O %27,6 içeren önemli bir demir cevheri mineralidir; yüksek fırın ve doğrudan indirgeme tesislerinde pik demir, sünger demir (DRI) ve çeliğe dönüştürülmektedir; küresel çelik endüstrisinin ana hammaddesi olarak hematit ile birlikte kullanılmakta; manyetit cevheri zenginleştirmesi, mineralin ferrimanyetizmini kullanarak yüksek tenörlü demir cevheri konsantresi (tipik olarak %65–70 Fe) üretmek için manyetik ayırmaya dayanmaktadır.
Manyetit kaynaklı demir katalizörü (Al₂O₃, K₂O ve CaO promotörleriyle güçlendirilmiş), endüstriyel amonyak sentezi (N₂ + 3H₂ → 2NH₃) için Haber–Bosch prosesinde aktif fazı oluşturmakta; katalizör, ince öğütülmüş demirin manyetit veya wüstite oksitlenmesi ve ardından yüksek yüzey alanlı gözenekli Fe/FeO/Fe₃O₄ çekirdek-kabuk yapısı üretmek için kısmi indirgeme yoluyla hazırlanmaktadır.
Manyetit (özgül ağırlık 5,17–5,18), kömür hazırlama tesislerinde yoğun ortam süspansiyonu olarak kullanılmakta; suda süspanse edilmiş öğütülmüş manyetit, kömürün (ÖA ~1,3–1,4) yüzdüğü ve şeyltin (ÖA ~2,2–2,4) battığı ~1,5–2,0 g/cm³ yoğunlukta bir ortam oluşturmakta; manyetit ayırma sonrası manyetik tamburlarla geri kazanılmakta ve yeniden kullanılmaktadır.
Manyetit mikro ve nanopartiküller, yüksek gradyanlı manyetik ayırma (HGMS) su arıtımında — kontamine suya tanıtılan nanopartiküller, askıdaki katı maddelere, bakterilere, ağır metallere ve radyonüklitlere bağlanarak manyetik ayırma ile giderilmekte — ve arsenat, kromat gibi kirleticilerin reaktif yüzey adsorpsiyonu yoluyla yeraltı suyu rehabilitasyonunda kullanılmaktadır.
Ferrosıvı formülasyonlarındaki manyetit nanopartiküller, tümör bölgelerine hedefli ilaç dağıtımı (manyetik sürükleme), MRI T₂ kontrast maddeleri (süper paramanyetik demir oksit nanopartiküller, SPION) ve manyetik hipertermik kanser tedavisinde kullanılmaktadır; sentetik manyetit nanopartiküllerin yüksek spesifik yüzey alanı ve biyouyumluluğu bu biyotıbbi uygulamaların kilit özellikleridir.
Manyetit, 1930'lardaki Alman Magnetophon teyp kayıt cihazlarında (BASF) kullanılan ilk manyetik kayıt ortamı olma tarihi işlevine sahiptir; siyah pigment (demir siyahı, Fe₃O₄), parlatma bileşiği ve Haber–Bosch katalizörü olarak da hizmet vermektedir.
İgneos, metamorfik ve sedimanter kayaçlardaki manyetit taneleri, kayaç oluşumu sırasındaki Dünya'nın manyetik alanının yönünü ve yoğunluğunu kayıt altına almakta (paleomagnetizma), levha tektoniği yeniden yapılanması, jeomanyetik kutup ters dönme kronolojisi ve magnetostratigrafi için kritik arşiv oluşturmaktadır.
Biyomineralize manyetit — magnetotaktik bakteri magnetozom zincirlerinde, kuş üst gagasındaki magnetoresepsiyon organlarında, kiton dişlerinde ve insan beyin dokusunda (hipokampüs, frontal ve temporal loblar) — en biyolojik açıdan aktif minerallerden biri olarak oksidatif stres, nörodejeneratif hastalıklar ve biyomanyetizm araştırmalarının odağındadır.
Manyetitin Faydaları ve Avantajları:
Manyetitin ferrimanyetizmi ve yüksek özgül ağırlığı (5,17–5,18), onu yoğun ortam ayırması ve manyetik zenginleştirme için eşsiz kılmaktadır; çoğu endüstriyel mineralin aksine, kullanılmış manyetit ortamı düşük yoğunluklu manyetik tamburlarla tamamen geri kazanılarak süresiz olarak yeniden kullanılabilmektedir.
Manyetitin Verwey geçişi (~120 K'de monokliniğe kübikten iletken-yalıtkan elektronik faz geçişi), malzeme biliminde en kapsamlı biçimde araştırılmış katı hal geçişlerinden biridir; bu özellik manyetiti elektronik, manyetik ve faz geçiş araştırmaları için birincil referans mineral haline getirmektedir.
Manyetitin karma Fe²⁺/Fe³⁺ valans kimyası, onu hem indirgeyici hem oksidatif reaksiyonlara katılabilen etkili bir reaktif mineral yüzeyi kılmakta; Cr⁶⁺'nın Cr³⁺'e indirgenmesi, redüktif deklorinasyon ve arsenat ortak çöktürmesi gibi çevre rehabilitasyonu uygulamalarında karmaşık kimyasal ilaveler gerektirmemektedir.
Manyetit, BIF, skarn, porfiri, placer ve volkanik ilişkili çoklu yataklar dahil olmak üzere ekonomik ölçekte konsantrasyonlarda dünya genelinde bulunmakta; bu çoğulculuk jeopolitik açıdan en erişilebilir büyük metal cevherlerinden biri yapmaktadır.
Manyetitin Özellikleri:
Manyetit en yaygın olarak {111} düzlemleriyle sınırlandırılmış oktahedral kristaller ve rombik dodekahedra halinde, bazen dodekahedra yüzeylerinde okta-hedra kesişimlerine paralel çizgilenmeyle oluşmaktadır; {111}'de ikizlenme (spinel yasası, temas ikizeleri) yaygındır; granüler kütleler, lamellar ve kayaçlarda ince dağılmış taneler halinde de bulunmaktadır; kristal boyutu biyojenik ve detrital örneklerde mikronaltından hidrotermal örneklerde 10 mm'ye kadar değişmektedir.
Renk siyah ila demir-siyahı, zaman zaman yansımalı ışıkta kahverengimsi siyahtır; parlaklık metalik ila yarı metaliktir; çizgi rengi siyahtır; saydamlık opaktır; dilim belirsizdir, {111} boyunca çok iyi yarılma özelliği bulunmaktadır; kırık yüzeyi düzensizdir; kıvrılma özelliği kırılgandır; yoğunluk 5,17–5,18 g/cm³; Curie sıcaklığı 580°C; Verwey geçişi ~120 K.
Manyetitin tanımlayıcı özellikleri: (1) güçlü ferrimanyetizm — el manyetasıyla çekim ve lode taşı örneklerinde öz-mıknatıslanma; (2) cilasız porselen üzerinde siyah çizgi; (3) yüksek özgül ağırlık; (4) siyah metalik oktahedral kristaller; bu özellikler manyetiti grafıtten (manyetik değil), ilmenitten (zayıf manyetik, kahverengi çizgi), hematiten (kırmızı-kahve çizgi, manyetik değil) ve frankliniten (daha zayıf manyetizm, kahverengi çizgi) ayırt etmektedir.
Manyetit, ulvospinel (Fe₂TiO₄) — igneos petroloji ve paleomagnetizmada önemli titanyomanyetit serisi — ve magnesioferrit (MgFe₂O₄) ile jacobsit (MnFe₂O₄) ile katı çözeltiler oluşturmakta; bu çözeltiler deneysel petrolojide geniş biçimde kullanılan QFM (kuvars-fayalit-manyetit), HM (hematit-manyetit) ve MW (manyetit-wüstit) tampon sistemleriyle oksijen uçuculuğunu kontrol etmektedir.
Manyetitin Mineralojik ve Kimyasal Özellikleri:
Manyetitin IUPAC adı demir(II,III) oksit, kimyasal formülü Fe₃O₄ (veya Fe²⁺Fe³⁺₂O₄), molar kütlesi 231,53 g/mol, teorik bileşimi Fe %72,4, O %27,6 olup oksit mineral sınıfına, spinel grubuna (ters spinel yapısı, uzay grubu Fd3m) aittir; PubChem CID 16211978; CAS 1317-61-9 (doğal manyetit), 1309-38-2 (sentetik Fe₃O₄); InChI=1S/Fe2O3.FeO/c1-4(2)3;1-2, InChIKey SZVJSHCCFOBDDC-UHFFFAOYSA-N.
Manyetitin ters spinel yapısında birim hücre başına 32 O²⁻ iyonu (YMK düzeni) bulunmakta; Fe²⁺ tüm oktahedral B bölgelerin ½'sini, Fe³⁺ ise tetrahedral A bölgelerinin ½'si ile kalan oktahedral B bölgelerinin ½'sini işgal etmektedir; oktahedral B bölgelerindeki Fe²⁺ ile Fe³⁺ arasındaki elektron sıçraması oda sıcaklığında yüksek elektrik iletkenliğine (Verwey geçişinin üzerinde yarı metalik davranış) ve ferrimanyetizme (formül birimi başına net manyetik moment ~4,1 μB) neden olmaktadır; ~120 K altında (Verwey geçişi) elektron düzenlenmesi monoklinikal bozulmaya ve malzeme yalıtkana dönüşmektedir.
Manyetit, hidroklorik asitte yavaşça çözünür; hava ortamında ortam sıcaklığında özellikle nanoboyutta magnemite (γ-Fe₂O₃) oksitlenir; yüksek sıcaklıklarda havada hematite (α-Fe₂O₃) dönüşür; DRI prosesinde >200°C'de H₂ ve CO ile demire indirgenir; peridotitin serpantinleşme reaksiyonuna katılarak H₂ gazı üretir.
Manyetit nanoboyut davranışı, büyük boyutlu örneklerden belirgin biçimde farklıdır: ~80 nm altındaki partiküller tek domaindir (manyetik domain duvarı yok), ~25 nm altındakiler süper paramanyetiktir (oda sıcaklığında kararlı kalıcı mıknatıslanma yok, yüksek duyarlılık, SPION biyotıbbi uygulamalar için kullanışlı); Verwey geçiş sıcaklığı ve karakteri tane boyutuna güçlü biçimde bağımlıdır.
Manyetitin Oluşumu ve Üretimi:
Manyetit, tüm büyük jeolojik ortamlarda oluşmaktadır: magmatik (mafik ve ultramafik magmalardan kristalleşerek gabrolarda, bazaltlarda, andezitlerde ve ultramafik kümülatif kayaçlarda bol miktarda bulunur), metamorfik (demir açısından zengin sedimanların yüksek dereceli metamorfizması sırasında amfibolitlerde ve granülitlerin oluşur), sedimanter (bantlı demir oluşumları, plaj ve nehir placer yatakları, göl ve deniz sedimanları) ve hidrotermal (skarn yatakları, porfiri Cu-Mo sistemleri, demir oksit bakır-altın — IOCG yatakları) ortamlarda.
Başlıca manyetit cevher bölgeleri şunlardır: Kiruna demir cevher bölgesi (İsveç; IOCG tipi, dünya çapında); Şilili Demir Kemeri (Atacama bölgesi, Şili); Adirondack Dağları (New York, ABD); Tallawang (Yeni Güney Galler, Avustralya); Valentines (Uruguay); BIF manyetit yatakları (Pilbara, Batı Avustralya; Carajás, Brezilya; Iron Range, Minnesota); plaj ve kum tepesi manyetit kumları (Yeni Zelanda, California, Peru — 250 km² kum tepesi sahası, %10 manyetit; Hong Kong); Kediet ej Jill (Moritanya, tamamen manyetitten oluşan dağ); León (İspanya), Norveç, Romanya ve Ukrayna'daki Avrupa yatakları.
Manyetit, kaba taneli yataklar için düşük yoğunluklu manyetik ayırma (LIMS) ve ince taneli yataklar için yüksek yoğunluklu/yüksek gradyanlı manyetik ayırma (HIMS/HGMS) ile işlenmekte; zenginleştirilmiş manyetit konsantresi (%65–70 Fe) yüksek fırın beslemesi için peletlenmekte veya DRI/sünger demir üretimi için doğrudan indirgemeye tabi tutulmakta; sentetik manyetit, Fe²⁺/Fe³⁺ çözeltilerinin NaOH veya NH₃ ile ortak çöktürülmesi, demir tuzlarının termal bozunması veya hidrotermal sentez yoluyla üretilmektedir.
Manyetit Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MGBF):
Manyetitin Kullanımı:
Doğal manyetit cevheri ve demir oksit (Fe₃O₄) tozu standart mineral tozu kullanım önlemleri gerektirmektedir; ince demir oksit tozu solunmasından kaçınılmalıdır; ACGIH TLV demir oksit için (Fe olarak) 5 mg/m³ TWA (solunabilir fraksiyon) ve OSHA PEL gürültü tozu olarak 10 mg/m³'tür.
Manyetit nanopartikülleri ve ince toz (<10 µm) için derin akciğer birikimi potansiyeli ve hava yoluyla iletilen yanma kaynaklı manyetit nanopartiküller için koku siniri yoluyla beyin taşınımı riski nedeniyle ek önlemler gerekmektedir; nanomateryal kullanımında kapalı sistemler veya egzoz havalandırması ve uygun solunum koruması kullanın.
Manyetit GBF'si:
Manyetitin Kararlılığı ve Reaktivitesi:
Kimyasal kararlılık:
Manyetit, büyük boyutlu formda ortam koşullarında kimyasal olarak kararlıdır.
Manyetit, ortam sıcaklığında havada yavaşça magnemite (γ-Fe₂O₃) oksitlenir; bu süreç nanoboyutta hızlanır. Yüksek sıcaklıklarda (>400°C havada) hematite (α-Fe₂O₃) dönüşüm gerçekleşir.
Reaktivite:
Manyetit, hidroklorik asitte yavaşça çözünür; yüksek sıcaklıklarda H₂ ve CO ile indirgenir.
Manyetit, olivin ve suyla serpantinleşme reaksiyonunda hidrojen gazı üreterek katılmaktadır.
Kaçınılması gereken koşullar:
İnce toz oluşumu (solunum tehlikesi; demir oksit tozu TVL 5 mg/m³).
Konsantre asitlerle temas (Fe²⁺/Fe³⁺ salınımıyla çözünme).
Havada yüksek sıcaklıklar (hematite dönüşüm, kafes oksijeninin salınması).
Uyumsuz malzemeler:
Konsantre mineral asitler (HCl, H₂SO₄, HNO₃).
Yüksek sıcaklıkta güçlü indirgeyici maddeler (H₂, CO, C).
Güçlü oksidanlar (hematit/Fe₂O₃'e dönüşüm).
Tehlikeli ayrışma ürünleri:
Havada uzun süreli yüksek sıcaklıkta ısıtmada demir oksit dumanı (Fe₂O₃) — kronik inhalasyonda sideroz riski.
Normal ortam koşullarında toksik gaz oluşumu yok.
Manyetitin Kullanımı ve Depolanması:
Kullanım:
Toz oluşumunu en aza indirin; kırma ve öğütme işlemlerinde ıslak yöntemler veya yerel egzoz havalandırması kullanın.
Toz OEL'i aştığında (ACGIH TLV: Fe olarak 5 mg/m³ TWA, solunabilir) uygun solunum koruyucu ekipman takın.
Kullandıktan sonra elleri yıkayın; tozlu çalışma alanlarında yemek yemeyin, içmeyin veya sigara içmeyin.
Manyetit nanopartiküller için: kapalı sistemlerde veya yerel egzoz altında kullanın; P100 solunum cihazı ve uygun cilt koruması takın.
Depolama:
Toplu mineral için özel sıcaklık gereksinimi olmaksızın kuru, kapalı kaplarda saklayın.
Yüzey oksidasyonu ve topaklanmayı önlemek için manyetit tozunu nemden uzak tutun.
Toplu doğal mineral için yanıcılık, reaktivite veya nakliye tehlikesi bulunmamaktadır.
Manyetit İçin İlk Yardım Önlemleri:
Soluma:
Etkilenen kişiyi temiz havaya taşıyın; solunum tahrişi devam ederse doktora başvurun.
Demir oksit tozuna kronik mesleki maruziyette, sideroz (pulmoner demir birikimi) için periyodik göğüs röntgeni veya BT taraması izlemi önerilmektedir.
Cilt teması:
Suyla yıkayın; demir oksit birincil cilt tahrişi veya duyarlılaştırıcı değildir.
Göz teması:
Birkaç dakika suyla durulayın; tahriş devam ederse doktora başvurun.
Yutulması:
Ağzı suyla çalkalayın; manyetitin oral akut toksisitesi çok düşüktür; büyük miktarlar yutulursa doktora danışın.
Manyetit Yangınla Mücadele Önlemleri:
Uygun söndürme araçları:
Manyetit yanmaz; çevredeki yangına uygun söndürme araçları kullanın.
Özel tehlikeler:
Çok yüksek sıcaklıklarda manyetit demir oksit dumanı yayabilir; demir oksit içeren dumana maruz kalan itfaiyecilerde sideroz riski bulunmaktadır.
İtfaiyeciler için koruyucu ekipman:
Demir oksit dumanı oluşabilecek yerlerde SCBA ve tam koruyucu giysiler kullanılmalıdır.
Manyetit Kaza ile Salınım Önlemleri:
Kişisel önlemler:
İnce toz oluşumunu önleyin; toz salındıysa solunum koruyucu ekipman takın.
Çevresel önlemler:
Manyetit, büyük boyutlarda çevresel tehlike olarak sınıflandırılmamıştır; yüksek demir seviyelerini önlemek için büyük miktardaki ince manyetit çamurunun su yollarına girmesini engelleyin.
Temizleme yöntemleri:
Mekanik toplayın veya ıslak süpürün; manyetik toz döküldüğünde manyetayla da toplanabilir; geçerli mevzuata uygun bertaraf edin.
Manyetit Maruziyet Kontrolleri / Kişisel Koruyucu Ekipman:
Mühendislik kontrolleri:
Kırma, öğütme ve işleme alanlarında yerel egzoz havalandırması; toz kontrolü için ıslak yöntemler tercih edilir.
Göz koruması:
Kırılmış mineral veya oksit tozu kullanımında güvenlik gözlüğü.
El koruması:
Aşındırıcı mineral tozuna karşı genel amaçlı eldivenler.
Solunum koruması:
Tozlu mineral işlemleri için P95 (ABD) veya P2 (AB EN 143) partikül filtresi; demir oksit dumanı veya nanopartikül işlemleri için P100.
Hijyen önlemleri:
Molalar ve iş günü sonunda elleri yıkayın; çalışma alanında yemek yemeyin, içmeyin veya sigara içmeyin.
Manyetit Tanımlayıcıları:
IMA Sembolü: Mag
Strunz Sınıflandırması: 4.BB.05
Dana Sınıflandırması: 7.2.2.3
CAS Numarası (doğal): 1317-61-9
CAS Numarası (sentetik Fe₃O₄): 1309-38-2
Kimyasal Formül: Fe₃O₄ (Fe²⁺Fe³⁺₂O₄)
IUPAC Adı: Demir(II,III) oksit
Moleküler Ağırlık: 231,53 g/mol
Teorik Bileşim: Fe %72,4, O %27,6
PubChem CID: 16211978
InChI: InChI=1S/Fe2O3.FeO/c1-4(2)3;1-2
InChIKey: SZVJSHCCFOBDDC-UHFFFAOYSA-N
Kristal Sistemi: İzometrik (kübik)
Kristal Sınıfı: Hekzooktahedral (m3m); H-M sembolü (4/m 3 2/m)
Uzay Grubu: Fd3m (no. 227)
Birim Hücre: a = 8,397 Å; Z = 8
Renk: Siyah; demir-siyahı; kahverengimsi siyah
Kristal Alışkanlık: Oktahedral {111}; rombik dodekahedra; granüler masif
İkizlenme: {111} spinel yasası (temas ikizleri)
Dilim: Belirsiz; {111} boyunca çok iyi yarılma
Kırık: Düzensiz
Kıvrılma: Kırılgan
Mohs Sertliği: 5,5–6,5
Parlaklık: Metalik ila yarı metalik
Çizgi Rengi: Siyah
Saydamlık: Opak
Özgül Ağırlık: 5,17–5,18
Kırılma İndeksi: 2,42 (yansıma bazlı)
Manyetizma: Ferrimanyetik; Curie sıcaklığı 580°C
Verwey Geçişi: ~120 K (monokliniğe kübikten)
Çözünürlük: HCl'de yavaşça çözünür
Mineral Grubu: Spinel grubu (ters spinel)
GHS Sınıflandırması: Tehlikeli olarak sınıflandırılmamış (toplu doğal mineral); demir oksit tozu OEL: 5 mg/m³ TWA (ACGIH TLV)
İlişkili Mineraller: Kromit, ilmenit, ulvospinel, pirotit, pirit, kalkopirit, hematit, kuvars
Büyük Yatak Tipleri: BIF; skarn; porfiri; placer; IOCG; volkanik ilişkili
Manyetitin Özellikleri:
Mineral sınıfı: Oksit (spinel grubu)
Kimyasal formül: Fe₃O₄
Moleküler ağırlık: 231,53 g/mol
Teorik bileşim: Fe %72,4, O %27,6
Kristal sistemi: İzometrik (kübik)
Renk: Siyah; demir-siyahı; kahverengimsi siyah
Kristal alışkanlık: Oktahedral; dodekahedra; granüler masif
Dilim: Belirsiz; {111} yarılma
Kıvrılma: Kırılgan
Mohs sertliği: 5,5–6,5
Parlaklık: Metalik ila yarı metalik
Çizgi rengi: Siyah
Saydamlık: Opak
Özgül ağırlık: 5,17–5,18
Manyetizma: Ferrimanyetik; Curie sıcaklığı 580°C
Verwey geçişi: ~120 K
Erime noktası: ~1583–1597°C (ayrışarak)
GHS Sınıflandırması: Sınıflandırılmamış (toplu mineral)
Depolama: Kuru, kapalı kaplar
Manyetit Özellikleri — Spesifikasyonlar:
Ürün adı: Manyetit (Fe₃O₄)
IMA Sembolü: Mag
Kimyasal Formül: Fe₃O₄
IUPAC Adı: Demir(II,III) oksit
Moleküler Ağırlık: 231,53 g/mol
Teorik Fe içeriği: %72,4
Özgül ağırlık: 5,17–5,18
Mohs sertliği: 5,5–6,5
Kristal sistemi: İzometrik (kübik)
Mevcut kaliteler: Doğal cevher minerali (ham); manyetik ayırma konsantresi (%65–70 Fe); teknik kalite demir oksit tozu (çeşitli tane boyutları); sentetik SPION nanopartiküller (biyotıbbi)
Depolama: Kuru, kapalı kaplar; konsantre asitlerden ve nemden uzak
Format: Yığın cevher; konsantre; toz; nanopartiküller (sentetik)
Belgeler: Teknik veri sayfası ve CoA talep üzerine temin edilebilir
Manyetitin Adları:
Manyetit
Magnetite
Demir(II,III) oksit
Ferro-ferrik oksit
Ferroso-ferrik oksit
Manyetik demir cevheri
Siyah demir oksit
Demir siyahı
Lode taşı (doğal mıknatıslanmış)
Fe₃O₄
IMA sembolü Mag
Strunz 4.BB.05
CAS 1317-61-9
CAS 1309-38-2 (sentetik)
PubChem CID 16211978
