POTASYUM NİTRAT

CAS Numarası: 7757-79-1 
Eş anlamlıları: E252; Nitrik asit potasyum tuzu; Güherçile; Nitrat; Güherçile (tarihsel); Potasyum nitrat; Kaliumnitrat (Almanca); Nitrato de potasio (İspanyolca); Niter (mineral form)
Fiziksel Özellikler:
Görünüm: Beyazdan renksiz prizmatik kristaller veya kristal toz (kokusuz, serinletici tuzlu tat).
Çözünürlük: Suda orta derecede çözünür (20°C'de yaklaşık 31,6 g/100 mL; 100°C'de 247 g/100 mL); etanolde çok az çözünür (ihmal edilebilir); gliserolde az çözünür.
Moleküler ağırlık: 101,10 g/mol.
Erime noktası: 334°C (yaklaşık 400°C'de potasyum nitrit ve oksijene ayrışır).
Yoğunluk: 2,109 g/cm³.
pH (%5'lik çözelti): 6,5–7,5 (nötr).
Higroskopiklik: Çok düşük (havadan önemli miktarda nem emmez; sodyum nitrat veya nitritlerden çok daha az nem çekme özelliğine sahiptir).
Oksitleyici özellikler: Erimiş veya ısıtılmış haldeyken güçlü bir oksitleyicidir; hızlı yanmayı destekler; organik madde, kömür, kükürt ve metallerle patlayıcı karışımlar oluşturur.
Uygulamalar:
Kurutulmuş et ve peynir (E252): Kurutulmuş jambonlar (özellikle Serrano, İber, Parma, Prosciutto), kuru sosisler (İspanyol chorizo, İtalyan salamı), kurutulmuş pastırma, konserve sığır eti ve şarküteri ürünleri. Peynir olarak: Emmental, Gruyère, Gouda, Edam ve diğer İsviçre tipi peynirler.
Peynire özel: Sodyum içeriği veya lezzet etkileşimi nedeniyle sodyum nitratın (E251) istenmediği peynirlerde geç şişmeyi önler.
İlaçlar: Hassas dişler için duyarsızlaştırıcı diş macununda bir bileşen (örneğin, %5 potasyum nitrat dentin tüplerini bloke ederek sinir iletimini azaltır). Ayrıca tansiyon düşürücü formülasyonlarda da bulunur (nadiren).
Endüstriyel (başlıca kullanım): Barutun/kara barutun bileşeni (%75 KNO₃, %15 kömür, %10 kükürt) – tarihsel olarak ilk kimyasal patlayıcı; günümüz piroteknik ürünlerinde (havai fişekler, roket motorları, duman bombaları, model roket motorları), patlayıcı maddelerde (ANFO yerine kullanılan madde), gübrede (potasyum açısından zengin kaynak), ısı transfer tuzunda (NaNO₃ ile çalışan CSP tesislerinde).
Gıda muhafaza yöntemi: Tarihsel olarak, buzdolabının icadından önce etin korunmasında kullanılmıştır (tuzla karıştırılmış potasyum nitrat).
Laboratuvar: Organik sentez, nitrasyon reaksiyonları ve potasyum nitrit hazırlanması için güçlü oksitleyici madde.
Gıda saklama: Bazı turşu ve konserve et tariflerinde kullanılır.
Açıklama: 
Potasyum nitrat (E252), sodyum nitrat (E251) gibi, kürlenmiş etler, balıklar ve bazı peynirler için yavaş salınımlı nitrit kaynağı görevi gören, doğal olarak oluşan bir mineral tuzudur (nitrat/güherçile). Gıda katkı maddesi olarak kullanımı, iki önemli farkla sodyum nitrat ile neredeyse aynıdır: (1) Potasyum nitrat, sodyum yerine potasyum iyonu (K⁺) sağlar, bu da onu sodyum klorürün (normal tuz) de azaltıldığı düşük sodyumlu ve "azaltılmış sodyumlu" kürlenmiş etler için uygun hale getirir; (2) Potasyum nitrat, sodyum nitrattan daha az çözünürdür (20°C'de 31,6 g/100 mL'ye karşılık 88 g/100 mL), bu da bazı kürleme işlemlerinde salamura konsantrasyon oranlarını etkileyebilir. Tarihsel olarak, buzdolabının icadından çok önce, genellikle "güherçileli" veya "tuzlanmış" sığır eti (burada "tuzlanmış" ifadesi, iri tuz + gübre kristallerini ifade eder) şeklinde, etin korunmasında birincil madde olarak potasyum nitrat kullanılıyordu. Modern uygulamada, geleneksel tariflerin izlendiği premium kuru kürlenmiş jambon ve sosislerde hala potasyum nitrat kullanılmaktadır. Örneğin, Parma jambonu (Prosciutto di Parma) geleneksel olarak az miktarda potasyum nitrat (250 ppm'ye kadar) içeren deniz tuzu kullanır. Nitrat, 12-24 aylık olgunlaşma süreci boyunca doğal bakteri florası tarafından nitrite dönüştürülür. Bu dönüşüm, koyu kırmızı bir renk ve karakteristik bir lezzet sağlarken, tüketim sırasında kalan nitrit seviyelerinin son derece düşük (<10 ppm) olmasını sağlar. Potasyum nitrat bu seviyelerde istenmeyen bir tat vermez. Peynir üretiminde, bazı Avrupa Koruma Altındaki Menşe İşaretli (PDO) peynirler için sodyum nitrat (E251) yerine potasyum nitrat tercih edilir çünkü sodyum içermez ve potasyum iyonu, başlangıç kültürü metabolizmasını ve peynir dokusunu etkileyebilir. Potasyum nitratın güvenlik profili sodyum nitrata benzer: düşük akut toksisite (sıçanlarda oral LD₅₀ ~ 3750 mg/kg), ancak nitrite indirgenmesi ve ardından nitrosamin oluşumuyla ilgili endişeler mevcuttur. Potasyum nitratın (nitrat iyonu olarak) kabul edilebilir günlük alım miktarı (ADI) 0–3,7 mg/kg vücut ağırlığı/gün'dür (sodyum nitrat ile aynı). Tüketiciler için en önemli maruz kalma farkı sodyum katkısıdır: sodyum nitrat yerine potasyum nitrat kullanmak, eklenen sodyumu gram başına yaklaşık %25 azaltır (çünkü KNO₃ ~%38 potasyum ve hiç sodyum içermezken, NaNO₃ ~%27 sodyum içerir). Tipik bir kuru kürlenmiş jambonda 100 mg/kg nitrat bulunur ve bu da sodyum tasarrufunun ihmal edilebilir düzeyde olmasına neden olur (27 mg sodyum/kg et). Ancak daha yüksek nitrat seviyelerine sahip ürünlerde (örneğin, bazı Geleneksel Özel Garantili ürünlerde 500 mg/kg), sodyum tasarrufu anlamlı hale gelebilir. Gıda dışında, potasyum nitrat, ilk olarak 9. yüzyılda Çin'de formüle edilen kara barutun (barut) oksitleyici bileşeni olarak ünlüdür. Isıtıldığında, KNO₃ ayrışır: 2 KNO₃ + ısı → 2 KNO₂ + O₂; açığa çıkan oksijen, kömürü (karbon) ve kükürtü hızla oksitleyerek genleşen ve mermileri fırlatan sıcak gazlar (CO₂, SO₂, N₂) üretir. Kara barut askeri kullanım için eskimiş olsa da (dumansız barutlarla değiştirildi), havai fişekler, hobi roketleri ve canlandırma topları için standart olmaya devam etmektedir. Avrupa Birliği'nde E252, kuru kürlenmiş et ürünlerinde (kalıntı nitrit olarak ifade edilen 150 mg/kg'a kadar? Aslında nitrat kalıntı limitleri ülkeye göre değiştiği için bu şekilde düzenleniyor) kullanılmasına izin verilmektedir. EFSA'nın (2017) yeniden değerlendirmesi, işlenmiş et tüketimi yüksek olan bazı çocuklar dışında, gıda katkı maddelerinden alınan nitrat miktarının çoğu popülasyon için güvenli seviyeleri aşmadığını doğruladı. Nitritlerin (E249/E250) aksine, nitratların kendileri doğrudan toksik değildir; tehlikeleri yalnızca nitrite dönüşmelerinden kaynaklanır. Bu nedenle, bazı düzenleyiciler (örneğin Kanada), etiketleme açık olduğu sürece katı bir ADI (kazanılmış günlük alım miktarı) olmaksızın nitrata izin vermektedir. Bununla birlikte, tüketici baskısı birçok üründe nitrat kullanımını azaltmış ve genellikle doğal olarak yüksek nitrat içeren kereviz suyu konsantresiyle değiştirilmiştir. Nitritlerde olduğu gibi, "temiz etiketli" kereviz alternatifi de aynı nitrat kalıntılarını üretir, bu da ikameyi büyük ölçüde anlamsal hale getirir. Potasyum nitratın tıbbi kullanım alanları da vardır: diş macununda (%5 konsantrasyonda), diş pulpasındaki sinir uçlarını depolarize ederek ve ağrı iletimini engelleyerek dentin hassasiyetini azaltır. FDA, potasyum nitratlı diş macunlarını hassas dişler için etkili olarak onaylamıştır (örneğin, Sensodyne, Colgate Sensitive Pro-Relief). Diş macunundan alınan potasyum nitrat miktarı (yutulan kalıntı), gıda maruziyetine kıyasla ihmal edilebilir düzeydedir.

POTASYUM NİTRAT HAKKINDA GÜVENLİK BİLGİLERİ

İlk yardım önlemleri:
İlk yardım önlemlerinin açıklaması:
Genel tavsiye:
Bir doktora danışın.
Bu güvenlik bilgi formunu muayenede bulunan doktora gösterin.
Tehlikeli bölgeden uzaklaşın:
 
Solunması halinde:
Solunum yoluyla vücuda alınması halinde, kişiyi temiz havaya çıkarın.
Nefes almıyorsa suni solunum uygulayın.
Bir doktora danışın.
Ciltle temas halinde:
Kirlenmiş kıyafetleri ve ayakkabıları derhal çıkarın.
Sabun ve bol suyla yıkayın.
Bir doktora danışın.
 
Göz teması halinde:
En az 15 dakika boyunca bol suyla iyice durulayın ve bir doktora danışın.
Hastaneye nakil sırasında gözlerinizi yıkamaya devam edin.
 
Yutulması halinde:
Kusturmaya ÇALIŞMAYIN.
Bilinci yerinde olmayan bir kişiye asla ağız yoluyla hiçbir şey vermeyin.
Ağzınızı suyla çalkalayın.
Bir doktora danışın.
 
Yangınla mücadele önlemleri:
Medya söndürme:
Uygun söndürme maddeleri:
Su spreyi, alkole dayanıklı köpük, kuru kimyasal veya karbondioksit kullanın.
Maddenin veya karışımın yol açtığı özel tehlikeler
Karbon oksitler, Azot oksitler (NOx), Hidrojen klorür gazı
 
İtfaiyeciler için tavsiyeler:
Gerekirse yangın söndürme için bağımsız solunum cihazı kullanın.
Kazara salınım önlemleri:
Kişisel önlemler, koruyucu ekipman ve acil durum prosedürleri
Kişisel koruyucu ekipman kullanın.
 
Buharları, sisi veya gazı solumaktan kaçının.
Personeli güvenli bölgelere tahliye edin.
 
Çevresel önlemler:
Eğer güvenli ise, daha fazla sızıntı veya dökülmeyi önleyin.
Ürünün giderlere karışmasına izin vermeyin.
Çevreye deşarjdan kaçınılmalıdır.
 
Yayılmayı önleme ve temizleme yöntemleri ve malzemeleri:
İnert emici bir maddeyle emdirin ve tehlikeli atık olarak bertaraf edin.
İmha için uygun, kapalı kaplarda saklayın.
 
Taşıma ve depolama:
Güvenli kullanım için önlemler:
Buhar veya sisin solunmasından kaçının.
 
Güvenli saklama koşulları, olası uyumsuzluklar da dahil olmak üzere:
Kabı sıkıca kapalı olarak kuru ve iyi havalandırılan bir yerde saklayın.
Açılan kaplar, sızıntıyı önlemek için dikkatlice tekrar kapatılmalı ve dik konumda muhafaza edilmelidir.
Depolama sınıfı (TRGS 510): 8A: Yanıcı, aşındırıcı tehlikeli maddeler
 
Maruz kalma kontrolü/kişisel koruma:
Kontrol parametreleri:
İşyeri kontrol parametrelerine sahip bileşenler
İşyeri maruziyeti sınır değerlerine sahip hiçbir madde içermez.
Pozlama kontrolleri:
Uygun mühendislik kontrolleri:
Endüstriyel hijyen ve güvenlik uygulamalarına uygun şekilde işlem yapın.
Mola öncesinde ve iş günü sonunda ellerinizi yıkayın.
 
Kişisel koruyucu ekipman:
Göz/yüz koruması:
Sıkıca oturan koruyucu gözlükler.
Yüz koruyucu siperlik (en az 8 inç).
Göz koruması için NIOSH (ABD) veya EN 166 (AB) gibi ilgili devlet standartlarına göre test edilmiş ve onaylanmış ekipman kullanın.
 
Cilt koruması:
Eldiven kullanarak tutun.
Eldivenler kullanımdan önce kontrol edilmelidir.
Uygun eldiven kullanın.
Bu ürünle cilt temasını önlemek için (eldivenin dış yüzeyine dokunmadan) çıkarma tekniği.
Kullanımdan sonra kirlenmiş eldivenleri ilgili yasalara ve iyi laboratuvar uygulamalarına uygun olarak imha edin.
Ellerinizi yıkayıp kurulayın.
 
Tam temas:
Malzeme: Nitril kauçuk
Minimum katman kalınlığı: 0,11 mm
Atılım süresi: 480 dakika
Test edilen malzeme: Dermatril (KCL 740 / Aldrich Z677272, M beden)
Sıçrama teması
Malzeme: Nitril kauçuk
Minimum katman kalınlığı: 0,11 mm
Atılım süresi: 480 dakika
Test edilen malzeme: Dermatril (KCL 740 / Aldrich Z677272, M beden)
Bu, herhangi bir özel kullanım senaryosuna onay verildiği şeklinde yorumlanmamalıdır.
 
Vücut Koruma:
Kimyasallara karşı tam koruma sağlayan koruyucu elbise; koruyucu ekipman türü, ilgili iş yerindeki tehlikeli maddenin konsantrasyonuna ve miktarına göre seçilmelidir.
Solunum koruması:
Risk değerlendirmesi hava temizleyici solunum maskelerinin uygun olduğunu gösteriyorsa, mühendislik kontrollerine yedek olarak çok amaçlı kombinasyon (ABD) veya ABEK tipi (EN 14387) solunum maskesi kartuşlarıyla birlikte tam yüz maskesi kullanın.
 
Eğer solunum maskesi tek koruma yöntemi ise, tam yüz maskeli, hava beslemeli bir solunum maskesi kullanın.
NIOSH (ABD) veya CEN (AB) gibi ilgili devlet standartlarına göre test edilmiş ve onaylanmış solunum maskeleri ve bileşenleri kullanın.
Çevresel maruziyetin kontrolü
Eğer güvenli ise, daha fazla sızıntı veya dökülmeyi önleyin.
Ürünün giderlere karışmasına izin vermeyin.
Çevreye deşarjdan kaçınılmalıdır.
 
Stabilite ve reaktivite:
Kimyasal kararlılık:
Tavsiye edilen saklama koşullarında stabildir.
Uyumsuz malzemeler:
Güçlü oksitleyici maddeler:
Tehlikeli ayrışma ürünleri:
Yangın koşulları altında oluşan tehlikeli ayrışma ürünleri.
Karbon oksitler, Azot oksitler (NOx), Hidrojen klorür gazı.
 
İmha hususları:
Atık arıtma yöntemleri:
Ürün:
Fazla ve geri dönüştürülemeyen atıklarınızı lisanslı bir atık bertaraf şirketine sunun.
Bu malzemenin bertarafı için lisanslı bir profesyonel atık bertaraf hizmetiyle iletişime geçin.
Kirlenmiş ambalaj:
Kullanılmamış ürün olarak atın.