TRİKALSİYUM FOSFAT

GİRİŞ

Trikalsiyum Fosfat (TCP), aynı zamanda tribazik kalsiyum fosfat veya E341(iii) olarak da bilinir, fosforik asidin bir kalsiyum tuzudur. Gıda endüstrisinde, akışkanlığı artırıcı, topaklanmayı önleyici, mineral takviyesi ve tamponlama maddesi olarak kullanılan çok yönlü bir katkı maddesidir. Kimyasal formülü Ca₃(PO₄)₂'dir, ancak ticari olarak genellikle kompleks, hidroksiapatit benzeri bir formda bulunur.

En değerli özelliklerinden biri, kuru toz yapısını korurken yağı emme ve tutma yeteneğidir. Bu özelliği sayesinde toz çorbalar, baharatlar ve kabartma tozları gibi kuru karışımlarda önemli bir bileşendir. Ayrıca, yüksek kalsiyum içeriği ve düşük maliyeti nedeniyle, takviye edilmiş gıda ve içeceklerde yaygın olarak kullanılan bir ek kalsiyum kaynağıdır.

CAS Numarası

7758-87-4 (β-form)

Eş anlamlılar

• Tribazik kalsiyum fosfat
• Kalsiyum ortofosfat
• Hidroksiapatit (Ca₅(PO₄)₃(OH) formundayken)
• Çökeltilmiş kalsiyum fosfat
• E341(iii)
• Tersiyer kalsiyum fosfat

Konu Başlıkları

1. Başlıca Gıda Uygulamaları (liste şeklinde)

• Topaklanmayı önleyici madde — Toz ve granül halindeki gıdalara (örneğin, sofra tuzu, kabartma tozu, pudra şekeri) nemi emmek ve topaklanmayı önlemek için eklenir.
• Mineral takviyesi (kalsiyum zenginleştirme) — Bitkisel sütler, meyve suları, un, kahvaltılık gevrekler ve bebek mamaları gibi çeşitli gıdaları zenginleştirmek için kullanılır.
• Hamur yumuşatıcı — Özellikle ekmek ve tortilla gibi unlu mamullerde dokuyu ve işlenebilirliği iyileştirir.
• Tamponlama maddesi — İşlenmiş gıdalarda lezzet ve doku için hayati önem taşıyan stabil bir pH seviyesinin korunmasına yardımcı olur.
• Maya besini — Pişirme uygulamalarında maya için fosfor kaynağı sağlar.
• Parlatıcı madde — Bazı şekerleme ürünlerinin parlatılmasında kullanılır.

2. Topaklanmayı Önleyici Etki Mekanizması (paragraf şeklinde)

Trikalsiyum fosfat, fiziksel emilim süreciyle topaklanmayı önler. Tercih edilen ince parçacık formunda, daha büyük tuz veya şeker kristallerinin yüzeyini kaplar. TCP'nin gözenekli yapısı, ortamdan fazla nemi emer ve böylece ana kristallerin yüzeyinde sıvı bir film oluşmasını engeller. Bu film olmadan, kristaller birbirine bağlanamaz ve kuruduklarında sert topaklar oluşturamazlar. Toz akışkanlığını korur.

3. Fiziksel ve kimyasal özellikler (liste şeklinde)

• Görünüm — Beyaz, kokusuz, tatsız toz.
• Moleküler ağırlık — 310,18 g/mol (Ca₃(PO₄)₂ için).
• Çözünürlük — Suda çok düşük (yaklaşık 0,002 g/100 mL).
• pH ( %10'luk bulamaç) — Yaklaşık 7,5-8,5.
• Yoğunluk — Yaklaşık 3,14 g/cm³.
• Kalsiyum içeriği — Ağırlıkça yaklaşık %38-40 kalsiyum.
• Fosfor içeriği — Ağırlıkça yaklaşık %20 fosfor.
• Parçacık boyutu — İnce tozlar (örneğin, 30-100 mesh ve F-6000 tipi) ve granül formlar dahil olmak üzere çeşitli kalitelerde mevcuttur.

4. Güvenlik ve Yasal Durum (paragraf şeklinde)

Trikalsiyum fosfat, çok güvenli ve yaygın olarak onaylanmış bir gıda katkı maddesi olarak kabul edilir. FDA'nın GRAS listesinde yer alır ve 21 CFR 182.8217 uyarınca doğrudan gıda katkı maddesi olarak kullanılmasına izin verilir. AB'de, EFSA tarafından E341(iii) olarak yeniden değerlendirilmiş ve mevcut izin verilen seviyelerde güvenli kabul edilmektedir. JECFA, toplam fosfor alımı kabul edilebilir seviyelerde olduğu sürece, tüm diyet kaynaklarından gelen fosfatlar için "sınırlı olmayan" bir kabul edilebilir günlük alım miktarı (ADI) belirlemiştir. İnsan diyetinin normal bir bileşeni olduğu için alerjen değildir ve tipik kullanım seviyelerinde bilinen toksik etkileri yoktur.